حضرت را ، در محدودهاى قرار داده بود ، كه همگى اعمال داخلى و خارجى امام عليه السّلام مورد بررسى و كنترل قرار مىگرفت همچنان كه به طور غير مستقيم ارتباط او را با ديگران مشخّص و محدود كرده بود . ريّان بن صلت روايت كرده است كه :
« هشام بن ابراهيم راشدى ، پيش از اين كه امام رضا عليه السّلام به مرو منتقل شود ، از خواصّ اصحاب آن حضرت ، و مردى اديب و خردمند بود ، و كارهاى امام عليه السّلام به دست او جريان و انجام مىيافت ، و همه اموالى كه از اطراف و نواحى فرستاده مىشد به دست او مىرسيد ، هنگامى كه امام عليه السّلام به خراسان منتقل شد ، هشام بن ابراهيم با ذو الرّياستين ارتباط برقرار كرد ، و نزد او تقرّب يافت ، و او همه اخبار مربوط به امام عليه السّلام را در اختيار ذو الرّياستين و مأمون قرار مىداد و از اين راه مورد عنايت و توجّه آنها قرار گرفت ، در نتيجه هيچ خبرى مربوط به امام عليه السّلام نبود ، مگر اين كه مأمون و ذو الرّياستين از آن آگاه مىشدند . مأمون دربانى امام رضا عليه السّلام را به او واگذار كرد ، و او به هر كس كه مىخواست اجازه ملاقات امام عليه السّلام را به وى مىداد ، و آن بزرگوار را محدود ساخته بود ، چنان كه هر كس از موالى و دوستان تقاضاى ملاقات آن حضرت را داشت ، امكان به او داده نمىشد و امام عليه السّلام در خانه خود هيچ سخنى نمىفرمود مگر اين كه هشام آن را به مأمون و ذو الرّياستين مىرسانيد « 1 » » .
انگيزه مأمون براى گماردن جاسوس
آنچه مأمون را به اين سختگيرى وادار كرد ، بيم او بود از اين كه احساسات شيعيان علوى ، كه بر فضاى خراسان غلبه داشت ، به حركت آيد ، و در يك تلاش انقلابى ، به تشويق و تأييد امام رضا عليه السّلام حكومت او را براندازد و وقوع چنين امرى غير منطقى نبود .
انضباط پيروان ائمّه عليهم السّلام
شايد مأمون مىدانست كه شيعيان تا چه اندازه در اعمال و حركات خود ، پاىبند نظر امامان خويش هستند ، و مىدانست كه محال است شيعيان كارى انجام دهند ، مگر اين كه
هامش
( 1 ) - عيون اخبار الرّضا ج 2 ص 153 .