مقابله عبّاسيان با مأمون
مقابله سخت عبّاسيان با اقدام مأمون در بيعت با امام رضا عليه السّلام به ولايتعهدى ، آغاز شد ، آنها تصميم گرفتند با يك اقدام شديد متقابل ، بار ديگر مأمون را خلع كنند ، و به او بفهمانند كه امر به اين سادگى نيست ، كه او بتواند خلافت را از خاندان عبّاسى بيرون برد و در ميان دشمنان آنها قرار دهد ، بلكه آنها مىتوانند ، هر كس را بخواهند از ميان خود به خلافت برگزينند ، هر چند شايستگى او براى اين امر ، از همه مردم كمتر باشد ، از اين رو دست به كار شدند و ابراهيم بن مهدى را كه لقب ابن شكله داشت ، و از نوازندگان بزرگ دوران حكومت عبّاسى است ، به خلافت برداشتند ، و با او دست بيعت دادند و مردم هم از آنها پيروى كردند .
عبّاسيان منصب خلافت را تحقير كردند
واقعا بسيار تأسفآور است ، كه عبّاسيان با اين اقدام به نحو وحشتناكى منصب خلافت اسلامى را تحقير كردند ، و آن را كم و ناچيز شمردند ، و به مقامى كه پس از منصب نبوت ، ارجمندترين و مقدّسترين مقامات است ، آشكارا چنين گستاخى و خيانتى را مرتكب شدند ، و اين نشان مىدهد ، كه تا چه اندازه ، روحيّه اسلامى مردم ، سقوط كرده بود كه چنين مرد هرزه و متظاهر به فسقى را به خلافت مىپذيرند ، و دست طاعت و دوستى به او مىدهند .
بازگشت و پوزشخواهى مأمون
مأمون از اين عكس العمل عبّاسيان ، فوق العاده بيمناك شد ، و در نامه او كه پس از وفات امام رضا عليه السّلام و هنگام عزيمت به سوى عراق به آنان نوشته ، اين مطلب آشكار است ابن اثير نقل كرده است :
« پس از وفات امام رضا عليه السّلام مأمون نامهاى به حسن بن سهل نوشت ، و او را از وفات امام عليه السّلام و تأسّف خود در اين مصيبت ، آگاه كرد ، همچنين به مردم بغداد و بنى عبّاس و موالى ، طىّ نامهاى خبر وفات امام عليه السّلام را اعلام داشت و نوشت كه دشمنى آنان با وى جز