ميان خودشان انداخت و سختيها و بدبختيهاى آن دامنگير مردم خواهد شد « 1 » .
طمع اطرافيان اختلاف را شديدتر كرد
بدگوييها و تلقينهاى دولتمردان و اطرافيان نزد هريك از دو برادر ، و وجود عوامل زيادى كه مىتوانست هريك از آنها را بر ديگرى بشوراند ، پيوسته بر دامنه اختلاف مىافزود ، چنان كه فضل بن ربيع پس از مرگ هارون سپاهيان را به مخالفت با مأمون و نقض قرار و ميثاق وادار كرد ، و آنها را به همراه خويش روانه بغداد ساخت ، تا موقعيّت امين را تحكيم كند ، و منظورش در اين كار ، تشديد بحران و توسعه اختلاف ميان امين و مأمون بود ، و نيز در همين هنگام با استفاده از انگيزههاى بسيارى كه وجود داشت ، امين را تشويق مىكرد ، كه پيمان ولايتعهدى مأمون را نقض كند ، و فرزند خود موسى را بدين مقام برگزيند . هدف فضل در اين اقدامها اين بود ، كه از بيم ولايتعهدى مأمون خلاصى پيدا كند ، زيرا فضل موجب نقض پيمان سپاهيان ، و جدا شدن آنها از مأمون شده ، و او را تحقير كرده بود و مىترسيد اگر خلافت به او برسد ، وى را به قتل برساند « 2 » .
از سوى ديگر فضل بن سهل ، مرد بزرگ خراسانى ، كه مأمون مهام امور حكومت خود را به دست او سپرده بود ، با استفاده از تمام وسايل ، هشيارانه و زيركانه مىكوشيد ، پايههاى حكومت مأمون را مستقرّ و مستحكم سازد ، و به مأمون قول داده بود به هر بهايى كه باشد ، او را بر مسند خلافت بنشاند ، و در برابر اقدامهاى امين كه او را از ولايتعهدى خلع كرده است ، سخت ايستادگى كند . فضل و برادرش حسن بن سهل و ديگر سران و فرماندهان خراسانى ، به اهميّت و خطر موقعيّت ، كاملا آگاه بودند ، و مىدانستند اگر امين بر رادرش مأمون پيروز شود ، از اين كه آنان دوستى و همبستگى خود را با مأمون اعلام ، و با امين نقض عهد كردهاند ، چه سرنوشتى خواهند داشت .
هامش
( 1 ) - تاريخ الخلفاى سيوطى ص 290 .
( 2 ) - ابن اثير ج 5 ص 138 .