آنها را در خوابشان مىستاند » . همچنين از ربيع وحسن بصرى روايت شده كه خداوند متعال از روى مهربانى در حق عيسى ( ع ) أو را در حال خواب به آسمان فرا برد . « 1 »
همچنين ما نيز به دو نظر گاه در اين باره قائل هستيم ، رأى نخست ( به عنوان نظر جمهور ) بر اين باور استوار است كه خداوند متعال حضرت مسيح ( ع ) را زنده ( با تن وجان ) به آسمان فرا برد وأو همواره زنده است ودر نزد خداوند روزى داده مىشود . امّا اينكه واقعا به كدامين آسمان برده شده ، در اين باره اختلاف نظر وجود دارد ، نظر برگزيدهء انبوهى از عارفان اين است كه وى به آسمان چهارم برده شد . از ابن عباس ، رضى اللّه تعالى عنها ، روايت شده كه أو به آسمان دنيا فرا برده شد وأو در آنجا همراه با فرشتگان خداوند را تسبيح مىگويد ، آنگاه خداوند أو را در زمان ظهور دجال بر صخرهء بيت المقدس فرود خواهد آورد . « 2 » آنان كه قائل به زنده فرا بردن مسيح ( ع ) هستند ضمن استناد به آيههاى 157 - 158 كه پيش از اين به آن تصريح شد ، به اين آية نيز استناد مىكنند كه مىفرمايد :
« وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً
/ هيچ كس از أهل كتاب نيست مگر آنكه پيش از مرگ خويش به أو ايمان مىآورد وروز قيامت [ أو ] بر آنان گواه خواهد بود » [ نساء ، 159 ] . « 3 » از اين آية چنين بر مىآيد كه عيسى در آخر الزمان هبوط خواهد كرد تا به شريعت محمدي ( ص ) حكم كند . امام قرطبى در تفسير خويش مىگويد « 4 » كه ضمير « موته » به حضرت عيسى ( ع ) بر مىگردد ، يعنى پيش از مرگ عيسى . آنگاه روايتي را از يزيد بن زريع از حسن بصرى نقل مىكند كه در اين باره مىگويد : « سوگند به خداوند أو هم اكنون در نزد خداوند زنده است ، اما وقتي فرود آيد همگى به أو مىگروند » . همچنين ابن أبي حاتم از جويرية بن بشير روايت كرده كه گفت : شنيدم فردى به حسن گفت : اى أبو سعيد ! دربارهء آيهء
« وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ »
چه مىگويى ؟ گفت : يعنى پيش از مرگ عيسى ( ع ) . خداوند عيسى را به سوى خود فرا برد ودر روز قيامت أو را در مقامي بر خواهد انگيخت كه هر فرد نيك وبدى به أو ايمان خواهند آورد ، چنانكه قتادة وعبد الرحمان بن زيد بن اسلم وديگران نيز چنين نظري دارند . « 5 »
طبري در تفسير مىگويد : درستترين نظر در اين باره آن است كه بگويند پس از نزول
هامش
( 1 ) . تفسير روح المعاني ، 3 / 179 .
( 2 ) . همان ، 3 / 182 .
( 3 ) . تفاسير معتبر ذيل همين آية .
( 4 ) . تفسير قرطبى ، 2007 - 2008 .
( 5 ) . تفسير ابن كثير ، 1 / 877 .