هر گونه چركينى دلها وآلودگى جانها را بزدايد وآنها را پاك وپالوده بدارد . « 1 » فخر رازي مىگويد : « 2 » اين فرمودهء الهى : « وزكاة » وجوهى دارد ؛ گروهى گفتهاند كه منظور از آن ، اين است كه به أو عمل شايستهء پاكى داديم ، چنانكه همين معنى از ابن عباس ، قتادة ، ضحاك وابن جريج روايت شده است . ديگر آنكه از حسن بصرى روايت شده كه : أو زكات است براي كساني كه بدو روى آورند تا از پاكان باشند . سوّم آنكه مىگويند معناى عبارت آن است كه أو را با ستايش نيكو پاك داشتيم ، چنانكه گواهان ، آدمي را پاك مىشمارند . وجه چهارمى نيز از كلبى منقول است كه زكاة به معنى صدقهاى است در راه پدر ومادرش . همچنين در معناى « زكاة » بركت ونموّ را نيز گفتهاند ، چنانكه عيسى ( ع ) مىگويد :
« وَجَعَلَنِي مُبارَكاً أَيْنَ ما كُنْتُ »
.
پنجمين وصف اين است كه « تقى / پرهيزگار » بوده كه در معناى آن گفتهاند كه به خداوند پيوسته وبه امر أو پرهيزگار ومراقب بود ، به نحوى كه از أو بيم داشت وهمواره در عيان ونهان خدا را ناظر بر خود مىديد ، وسزاوارترين مردم به اين وصف كسى است كه نه گناهى مرتكب شده ونه آهنگ گناهى كرده است ، يعنى يحيى بن زكريا ( ع ) ، چنانكه پيش از اين با ذكر رواياتى به اين موضوع اشارتى كرديم ، از جمله آنكه رسول خدا ( ص ) مىفرمايد : « هر بندهاى كه در قيامت به لقاى الهى رسد ، گناهى كرده است ، مگر يحيى بن زكريا » . گروهى از پيشوايان حديث از جمله احمد ومالك در كتاب الزهد ، وعبد اللّه بن مبارك وأبو نعيم از مجاهد روايت كردهاند كه خوراك يحيى بن زكريا ، عليهما السلام ، از گياهان بود وآن حضرت چنان از بيم خداوند مىگريست كه حتى اگر قير بر چشمانش بود ، آن را مىشكافت ، چنانكه اشكها را در چهرهء أو مجرايى ساخته بود . « 3 »
ششمين وصف أو نيكوكارى در حقّ پدر ومادر است كه يحيى به پدر ومادر خويش نيكوكار ودر فرمانبردارى ومحبّت به آنان پيشرو بود وهرگز از فرمان آنان سر نمىپيچيد ، چرا كه پس از تعظيم خداوند متعال ، هيچ عبادتي به پاى بزرگداشت پدر ومادر نمىرسد . از اين روى خداوند متعال مىفرمايد :
« وَقَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
/ پروردگارت چنين مقرر داشته كه جز أو را نپرستيد وبه پدر ومادر خويش نيكى كنيد » [ إسراء ، 23 ] . « 4 »
هامش
( 1 ) . تفسير ابن كثير ، 3 / 184 ؛ في ظلال القرآن ، 4 / 2304 .
( 2 ) . تفسير فخر رازي ، 21 / 193 .
( 3 ) . تفسير طبري ، 16 / 58 ؛ تفسير روح المعاني ، 16 / 73 .
( 4 ) . در اسلام آيات وأحاديث بي شمارى دربارهء نيكى كردن به پدر ومادر وارد شده است .