كتابهاى متداول امروز آنان است ونه آنچه پيامبران خدا آوردهاند - باور به زندگى پس از مرگ را در دورهء متأخّر از تاريخ خويش وچه بسا در قرنهاى سوم ودوم پيش از ميلاد دريافتهاند . « 1 » حال آنكه مصريان در اين باره هزاران سال از آنان پيشى گرفتهاند . « 2 »
كوتاه سخن اينكه أستاذ عقّاد مىگويد : چنين پيداست كه سفر أيوب ، از حيث جا وموضوع در ميان أسفار عهد قديم بيگانه است ، زيرا رسم بني إسرائيل بر آن نبوده كه كتابي دربارهء پيامبرى غير از پيامبران خويش گرد آورند واز عهد وپيمان ووعدهء آنان سخن بگويند ، حقّ آن است كه آنان اين سفر را از آن روى با ديگر أسفار مشهور گرد آوردند كه آن را در سرزمينهاى جنوبي فلسطين محفوظ يافتند كه به گونهاى كه راويان با يكديگر دربارهء آن سخن مىگفتند ، وبرخى آن را از سخنان موسى پنداشتند وبرخى ديگر گمان بردند كه سخن سليمان است . وهيچ جاى شگفتى نيست كه اين كتاب عجيب چنين شايع شد ، جايى كه مردم آن را سينه به سينه نقل مىكردند وآن ، مايهء دلدارى مصيبت زدگان ومايهء پند پند پذيران بود ، وهنوز هم كه هنوز است داستان أيوب به صورت منظومهاى شايع شده است كه شاعران زبان عاميانه / تصنيف خوانان در مصر وشام ، بدان آواز سر مىدهند .
اما دربارهء زمان نگارش سفر أيوب بايد گفت كه محقّقان در اين باره همداستان نيستند ، برخى آن را به روزگار پدران نخستين بر مىگردانند ، چنانكه « هاليس » با اعتماد بر اينكه اين سفر حتى كمترين اشاراتى هم به بيرون شدن بني إسرائيل از مصر ندارد ، حال آنكه چنين رخدادى در حوالي سال 1214 ق . م اتفاق افتاد « 3 » ، براي أيوب تاريخي از سال 2300 ق . م مقرر مىدارد . « 4 » گذشته از آن به شهرهايى هم كه زمين لرزه آنها را در آن زمان ويران ساخته ، اشارتى
هامش
- كه در مرگ يادى از تو نيست ودر هاويه كسى تو را نمىستايد » مزمور ، 88 : 10 ، 107 : 18 ؛ أيوب ، 7 : 9 ، 26 : 5 - 6 ؛ أمثال سليمان ، 2 / 18 ؛ أشياء ، 14 : 9 - 11 ، 26 : 14 ، 19 ؛ نيز :W . Heatin The Old Testsment propjets 1969 p . 137.
( 1 ) . زندگى پس از مرگ در نگاه بني إسرائيل ( محمد بيومى مهران ، النبوة والأنبياء عند بني إسرائيل ، ص 102 - 106 ) .
( 2 ) . حبيب سعيد ، المدخل إلى الكتاب المقدس ، ص 153 .
( 3 ) . عباس عقاد ، إبراهيم أبو الأنبياء ، ص 163 .
( 4 ) . دربارهء تاريخ خروج بني إسرائيل از مصر ونظريات گوناگون در آن باره محمد بيومى مهران ، إسرائيل ، 1 / 357 - 439 .