فرزندانش بودند كه خداوند دو چندان به أو بخشيد ويا اينكه فرزندان ونوادگان به أو داد . « 1 » وابن جرير به سند خويش از ليث روايت كرده كه گفت : مجاهد فردى را به نام قاسم به نزد عكرمة فرستاد تا از أو دربارهء آن فرمودهء الهى در حق أيوب بپرسد كه مىفرمايد :
« وَآتَيْناهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ »
وأو گفت : به أيوب ( ع ) گفته شد كه اگر بخواهى أهل تو در آخرت از آن تو خواهند بود ونيز اگر بخواهيم آنان را هر چه زودتر در دنيا به تو بر مىگردانيم وهمچنين اگر بخواهى هم در آخرت با تو خواهند بود ودو چندان آنان را در دنيا نيز به تو خواهيم داد . « 2 »
در عين حال نظر ديگرى نيز در اين باره وجود دارد كه ابن مسعود ، ابن عباس ، قتادة ، مقاتل ، كلبى ، كعب ، حسن بصرى وسدّى به آن باور دارند وآن اينكه خداوند در دنيا خانوادهاش ( همان فرزندانش ) را براي أو زنده گرداند . ابن مسعود مىگويد هفت پسر وهفت دخترش وفات يافتند وچون بهبود يافت آنان برايش دوباره زنده شدند وهمسرش نيز ديگر بار هفت پسر وهفت دختر برايش به دنيا آورد . ابن عباس مىگويد : وقتي أيوب دعا كرد ، خداوند دعايش را روا داشت وهر آنچه را كه از دست داده بود ، دو چندان به أو داد ، چنانكه خانوادهاش را نيز همراه با شمارى همانند آن به أو برگرداند .
در روح المعاني آمده است كه ابن مسعود وحسن وقتادة دربارهء اين آية گفتهاند كه خداوند آن فرزندانش را كه به هنگام بلا از دنيا رفته بودند ، دوباره زنده گرداند ودر دنيا همانند آنها را نيز به أو بخشيد ، آنگاه آلوسى مىافزايد : از ظاهر عبارت چنين بر مىآيد كه « مثل / همانند » را از صلبش به أو بخشيده است ، اما فخر رازي گرايش به آن دارد كه از ظاهر عبارت جز اين فهميده مىشود وعدول از آن بدون ضرورت روا نيست . اما سيد قطب مىگويد : نصّى دالّ بر اينكه فرزندان وفات يافتهاش دوباره زنده شده باشند در دست نيست وچه بسا معنايش چنين باشد كه وقتي تندرستى وعافيت خويش را باز يافت ، خانوادهء خود را كه به نسبت أو ناپديد بودند ، پيدا كرد وخداوند متعال افزون بر آنان به انعام وبخشايش ولطف خويش ، كه ياد كرد آنها براي مردمان برخوردار از عقل وادراك رواست ، أو را نواخت . أستاذ صابونى در صفوة التفاسير مىگويد ، اينكه بگويند خداوند فرزندانش را پس از وفات آنان دوباره زنده گردانيد ، جاى درنگ است ، زيرا هرگز كسى پس از رخت بر بستن از اين جهان دوباره باز نگشته است مگر به معجزهء مسيح ( ع ) كه مردگان را زنده مىگرداند ونظر درست آن است كه خداوند متعال
هامش
( 1 ) . في ظلال القرآن ، 4 / 2392 .
( 2 ) . تفسير طبري ، 17 / 72 .