( تل القدح ، در 14 كيلومترى شمال بحر الجليل ) چيره شد . آنگاه در عهد عتيق چنين پنداشته شده است كه « يشوع » بر سى ويك ناحية از نواحي وشهرهاى كنعان سلطه يافت وهمهء اين سرزمينها را به سبب هم سخنى خداوند با موسى وارزانى خواستن آنها بر بني إسرائيل گشود . « 1 »
اما اينك پژوهشگران تقريبا هم داستانند كه جنگ كنعان با زمان « يشوع » بسى فاصله داشته است ، چرا كه بسى شهرهاى برخوردار از برج وبارو در طول وعرض آن سرزمين وجود داشته است ، بنابراين امكان آنكه در برابر بني إسرائيل گردن نهاده باشند به طور كلى منتفى است ، از آن گذشته مردمانى از قبايل گوناگون در آنجا مىزيستهاند [ كه توان دفاع داشتهاند ] .
اما اشغال كنعان زماني به تمام وكمال صورت گرفته كه همهء عشاير وقبايل با تمام كوشش به دفاع از منطقهء خويش برخاستهاند واين امر بيش از يك سده زمان برده است ؛ از اين رو آن روايت تورات درست نيست كه مىگويد اين جنگ طي يك نسل ، حتى كمتر از آن در پنج يا هفت سال انجام پذيرفته است . حال آنكه تا « عهد قضات » وحتى تا زمان آغازين عصر نخستين پادشاهان به طول انجاميده است تا اينكه توانستند بر أورشليم ، « مجدو » ، « تعناك » ، « بيت شأن » ، منطقهء « دور » و « جازر » چيره شوند ، وحتى تا زمان داوود چيرگى كامل بر أورشليم حاصل نشد وجازر در زمان سليمان وتوسط نيروهاى مصرى فتح شد . « 2 »
همچنين مىتوانيم گفت ، جنگهايى كه صفحات پرشمارى از سفر يشوع به آنها اشاره شده چيزى بيش از برخى تاراجهاى قبيلهاى كوچ نشينان نيست كه بر ضد كساني صورت گرفت كه با ايمنى در كنعان ساكن بودند ؛ ونيز آنان كه در آن زمان به طور پراكنده وگروه گروه مىزيستند ، به نحوى كه پيوندى با همديگر نداشتند وهرگز به پيمانى يگانه گرد هم نمىآمدند .
آنگاه اگر جنگهاى « رامسس سوم » را بر ضد مردم ساحل نشين ونيز پرداختن مصريان به اين جنگها وهمچنين بحران دولت « حتيان » به دست ساحل نشينان را بر آن بيفزاييم ومدت زماني را هم كه مردم عراق قديم را ( مثلا مصريان عصر خاندان بيستم ) در ضعف مىزيستند ، در نظر بگيريم ، حقيقت به روشنى آشكار مىشود . اين چنين بود شرايطى كه دولتهاى خاور
هامش
( 1 ) . يشوع ، 9 : 3 - 7 ، 10 : 11 ، 11 : 23 ، 12 : 1 - 24 ؛ محمد بيومى مهران ، إسرائيل ، 2 / 612 - 622 ؛A . lods p . cit p . 332 j . finegan op . cit p . 160 - 167 j . B . prichard BA XIX 1956 p . 65 - 75 and umB XXI 1957 p . 3 - 26 1958 p . 12 24. ( 2 ) . يشوع ، 14 : 10 - 11 ، سموئيل دوم ، 5 : 6 - 9 ، سفر أول پادشاهان ، 9 : 16 ؛I . Eostein op . cit p . 33 o . Roux op . cit p . 242.