كه در ميانهء صحراى « عربه » به نهايت سرعت خويش مىرسيد . واين پديده براي بهره بردارى از آن باد در شعلهور ساختن مكرّر آتش مورد نياز [ در ذوب فلزات ] بود . علاوة بر اينهاست سرزمين « أدوم » وهر منطقهاى كه ميان بحر الميّت وخليج عقبه واقع است كه از حيث منابع مس وآهن بسيار غنى بود . « 1 » چنانكه در تورات دربارهء سرزمينى مىخوانيم كه وصفش چنين است : « سرزمينى كه سنگ آن آهن است واز كوههايش مىتوان به مس رسيد » . « 2 » از اين روى عصيون جابر در كنار صحراى عربه ونقب ، خود نيز در زمان سليمان مركزى براي ذوب آهن ومس به شمار مىرفت وحتى فلسطين در روزگار أو برخوردار از بزرگترين منابع مس در دن ياى قديم بود . « 3 » همچنين « پترى » در « جمة » كارگاههايى براي استخراج آهن كشف كرده است كه بسى از كارخانهء عصيون جابر كوچكتر است وپيداست كه داوود ( ع ) به خاطر احتكار آهن با أدومىها درگير شده وپس از شكست آنان بر معادن آهن دست يافته است ، از اين روى در زمان سليمان ( ع ) منابع مس وآهن به ميزان بسيار استخراج گرديده وذوب شده است ، به گونهاى كه تا به امروز هيچ كارگاهى براي ذوب مس در هيچ جاى دنياي كهن كشف نشده است كه بتواند با كارگاههاى عصيون جابر برابرى كند ويا در حدّ وهمانند آن باشد وشايد بهترين اين كارگاهها از حيث تجهيزات وساختمان همان باشد كه در طبقهء ( ط ) كشف شده كه شامل قديمترين آثار به جاى مانده از پنج دورهء اصلى تعمير وآبادانى اين جايگاه باشد . « 4 »
7 . كشور سليمان وگسترهء آن
مورّخان دربارهء گسترهء شمول كشور سليمان ( ع ) از ديرباز اختلاف كرده واين اختلاف نظر همواره وجود داشته واز بين نرفته است . برخى از مورخان واز جمله مورّخان معاصر معتقدند كشورى كه سليمان ( ع ) آن را از پدر خويش ، داوود ( ع ) به ارث برد ، بسى فراختر از كشورى بود كه بعدها أو براي پادشاهان خاندان يهودا وإسرائيل به ارث گذاشت ، ودليل اين امر نيز آن
هامش
( 1 ) . موسكاتى ، پيشين ، ص 280 ؛ نيز :j . finegan , op - cit , p . 181 ; eissfeldt , op - cit , p .594 .
( 2 ) . سفر تثنيه ، 8 : 12 .
( 3 ) .W . F . Albright , archaeology and the religion of israel , baltimore , p . 331 ; n . glueck , op - cit , p . 98 ; ngm , 4491 , 58 , p .236 - 233 .
( 4 ) . ويليام آلبرايت ، آثار فلسطين ، ص 128 ؛ فيليب حتى ، پيشين ، ص 207 ؛ نيز :W . Keller op - cit p .199 - 198 .