آنكه بپذيريم كه سليمان ( ع ) در انجام چنين كارى نيازمند آصف بوده است ، آنگاه اين تلقى مقتضى كم شدن شخصيّت سليمان در نگاه مردم خواهد بود ؛ چهارم آنكه سليمان گفت :
« هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ »
از ظاهر اين عبارت چنين بر مىآيد كه خداوند متعال اين معجزه را به دعاى سليمان ( ع ) آشكار ساخته است ، در عين حال سيّد قطب ترجيح مىدهد كه أو كسى جز سليمان بوده باشد ودليل أو آن است كه مىگويد اگر مراد سليمان مىبود ، خداوند متعال در سياق عبارت به نام أو تصريح مىكرد واينك كه در مقام بيان داستان أو آن را نهان داشته است وهيچ انگيزهاى هم براي نهان داشتن نام أو در چنين مقامي كه مقتضى آشكارا سخن گفتن است ، وجود ندارد ، معلوم مىشود كه أو كسى جز سليمان بوده است . « 1 »
در اين باره بايد به اين موضوع نيز اشارهاى بشود كه برخى از مفسران كوشيدهاند منظور از كتاب را در عبارت
« عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ »
معلوم بدارند ، برخى گفتهاند كه مراد از آن تورات است ، امّا برخى ديگر گفتهاند كه منظور از آن آگاهى أو از اسم أعظم الهى بوده كه دعا به واسطهء آن قطعا أجابت مىشد چنان كه پيش از اين اشاره كرديم ، كه عبارت است از : « يا حىّ يا قيّوم يا ذا الجلال والإكرام ، أو يا الهنا وإله كلّ شئ إلها واحدا ، لا إله إلّا أنت » . همچنين برخى گفتهاند كه أو از روى الهام به مجارى أمور ناپيدا آگاهى داشت وبنا بر روايتي كه از وهب بن منبه منقول است ، أو به سليمان گفت : « چشم بينداز ، پيش از آنكه ديدت به نهايت برسد آن را برايت خواهم آورد » . همچنين گفتهاند كه به أو فرمان داد به سوى يمن بنگر كه تخت مورد درخواست در آنجا واقع بود ، آنگاه برخاست ووضو گرفت وبه درگاه الهى دعا كرد . مجاهد مىگويد در دعاى خويش گفت : « يا ذا الجلال والإكرام » وزهرى گفته است كه گفت : « يا الهنا واله كلّ شئ إلها واحدا لا إله إلّا أنت ، ائتني بعرشها » ، راوي مىگويد آنگاه بود كه تخت فرا روى أو نمايان گشت . مجاهد وسعيد بن جبير ومحمد بن إسحاق وزهير بن محمّد وديگران گفتهاند : وقتي به درگاه خداوند متعال دعا كرد واز أو خواست كه تخت بلقيس را به نزد أو آورد ، در حالي كه تخت در يمن وسليمان در بيت المقدس بود ، تخت از ديده نهان شد ودر زمين فرو رفت ، سپس در مقابل سليمان بيرون آمد . « 2 »
هر گونه كه بود ، معجزهاى به وقوع پيوست وسليمان ( ع ) تخت ملكهء سبأ را فرا روى
هامش
( 1 ) . في ظلال القرآن ، 5 / 2641 .
( 2 ) . تفسير نسفى ، 3 / 213 ؛ تفسير ابن كثير ، 3 / 582 ؛ في ظلال القرآن ، 5 / 3641 .