به نظر من كساني كه خواستهاند به سنجش ميان دربار سليمان ( ع ) ودربار ملكهء سبأ براي دستيابى به نظري دربارهء ملكهء سبأ روى آورند وبدانند كه آيا أو ملكهء سرزمين جنوبي يا شمالي عربستان بوده است ، راه را به اشتباه رفتهاند ، زيرا چنين سنجشى نه سودى دارد ونه گره از مشكلى مىگشايد ونه مشكلى مىسازد ، بلكه چنين سنجشى از بنياد درست نيست چرا كه دربار سليمان در نگاه وباور وايمان ما - چنانكه بايد - معجزهء پيامبرى از پيامبران خدا را مىنماياند وهرگز بيانگر عظمت پادشاهان نيست ، سخن ما در مورد سليمان پيامبر است ونه سليمان پادشاه ! اگر كسى آيات گرانقدرى را كه از اين داستان حكايت دارد در سورهء نحل خوانده باشد ( كه پس از اين متن كامل آن را ذكر خواهيم كرد ) به تمام وكمال پى خواهد برد كه مثلا سليمان پادشاه هرگز نمىتوانست با تاج وتخت خويش هرگونه كه بخواهد رفتار كند ، بلكه در حدّى مىتوانست در آن دخل وتصرّف كند كه خداوند رخصت مىداد ، چرا كه أو در درجهء نخست پيامبر بود وهر آنچه رخ داده بود معجزهء پيامبرى بزرگوار چون حضرت سليمان ( ع ) را به نمايش مىگذاشت ، خداوند متعال به راستى در اين معنى مىفرمايد :
« فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ ، وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ
/ وچون آن را در نزد خود مستقر يافت ، گفت : اين از فضل پروردگار من است تا مرا بيازمايد كه آيا سپاس مىگزارم يا اينكه ناسپاسى مىكنم وهركس سپاس گزارد ، تنها براي [ سود ] خود سپاس مىگزارد وهركس ناسپاسى كند [ بداند ] كه پروردگارم بي نياز بخشنده است » [ نمل ، 40 ] .
اين را نيز بايد افزود ، چنانكه پيش از اين نيز از نظر گذشت ، خداوند متعال معجزات بسيارى به سليمان ( ع ) ارزانى داشته بود ، به أو زبان پرندگان وزبان ديگر جانوران را آموخته بود وچيزهايى از آنها مىفهميد كه ديگران درنمىيافتند . چه بسا با آنها - در مواردى از قبيل داستان هدهد ومورچه - سخن مىگفت ، چنانكه لشكر سليمان متشكّل از آدميان وجنّيان وپرندگان بود وكار وبار آنان را نظم ونظام داده بود وهرگاه كه بيرون مىشد در قالب دستهاى منظم وفراگير ودر حالي كه لشكريان وخدمتگزارانش پيرامون أو را از هر سو گرفته بودند ، با أو همراه مىشدند وآدمىّ وپرى با أو حركت مىكردند وپرندگان با بالهاى خويش بر أو
هامش
-J . Montgomery Arabia and the Bible Philalpehia 1934 p . 181 R . Dussaud Les arabes en syria avant Iislam Paris 1907 p . 10 E . Dhorm Revue Biblique p . 105.