هرگز دليلي نخواهند طلبيد وبر نفى بىپايه عيبى نخواهند گرفت . حقّ آن است كه انكار يك مطلب مورد اتّفاق تورات ، إنجيل وقرآن گذشته از آنكه با ايمان ما ، بنابر آنكه در تمامى كتابهاى آسمانى آمده در تعارض است ، هرگز با راه وروش پژوهش علمي سازگار نيست .
ديگر آنكه واقعا ديدار ملكهء سبأ با سليمان متضمّن امر محال وتصرّف شاذّى نيست كه مستوجب انكار باشد ، چنانكه برخى از محقّقان فروتنانه آن را مىپذيرند « 1 » ، به ويژه آنگاه كه اين محقّقان با نظري كارشناسانه ودقيق به داستانهاى قرآن بنگرند .
گروهى ديگر از محقّقان نيز هستند كه عقيدة دارند امكان فهم نيكوى اين داستان جز با اين امر دست نمىدهد كه فرض كنيم أهل سبأ در شمال سرزمينهاى عرب مىزيستهاند « 2 » وچه بسا ابراز كنندگان چنين رأيي از آنان باشند كه معتقدند كه تبار نخستين أهل سبأ به باشندگان شمال سرزمينهاى عربى ، در مناطق ميانى ويا نزديك به آن - ونه به جنوب - بر مىگردد « 3 » ودولت حقيقي آنها هرگز در جنوب جز در حوالي سال 800 ق . م پديد نيامده است . « 4 » يعنى درست نزديك يك قرن ونيم پس از اين رخدادها . از اين روى ملكهاى كه با سليمان ( ع ) ديدار كرده ، ملكهء مشهور سبأ در يمن نبوده ، بلكه ملكهء سرزمين كوچكى از بلندىهاى شبه جزيرهء عربستان بوده است كه مردمانش از سبأييانى بودند كه در شمال مىزيستند ويا ملكه برخى از حكومتهاى محلى در منطقهء « معان » و « علا » بودهاند ، منطقهاى كه أهل سبأ آن را از « معينيان » به ارث بردهاند « 5 » ، در اين باره پژوهشگران مذكور به موارد زير استناد مىكنند :
هامش
( 1 ) . محمد عزّت دروزه ، تاريخ بني إسرائيل من أسفارهم ، ص 162 - 163 .
( 2 ) . فريتز هومل ، التاريخ العربي القديم ، ص 63 .
( 3 ) . محمد بيومى مهران ، دراسات في تاريخ العرب القديم ، ص 265 - 270 .
( 4 ) . برخى از محققان را نظر بر اين است كه عصر كشور سبأ از حوالي سال 750 ق . م آغاز مىشود وديگرانى را نظر بر آن است كه آغاز عصر آنان از حوالي سال 800 ق . م بوده وگروه سوّمى نيز معتقدند كه آغاز آن در قرن نهم قبل از ميلاد بوده است . اما من معتقدم بنا بر رابطهء ملكهء سبأ با سليمان در قرن دهم پيش از ميلاد ويا يك قرن پيش از آن بوده است كه از مجموع نظريات مورّخان نيز مىتوان به اين نتيجة رسيد كه وى در قرن دهم پيش از ميلاد مىزيسته است . محمد بيومى مهران ، پيشين ، ص 271 و 273 ؛ جواد على ، المفصّل في تاريخ العرب قبل الاسلام ، 2 / 269 ؛ نيز :BASOR 173 1955 p . 38 R . Bowen and w . albright archaeological Discoveries in South Arabia 1958 p . 37 A . Grohmann Arabien Munchen 1963 p . 122. ( 5 ) . مدارك آشورى بسيار ميان ملك « معين » يا « سبأ » در جنوب غربى سرزمينهاى عربى ووالى مقيم در « علا » و « معان » به جانشينى از ملك معين يا سبأ خلط مبحث مىكنند واز اين روى آشوريان از اين والى به عنوان پادشاه جنوبي ياد مىكردند . اين حقيقت در واقع برخى اشاراتى را كه در وثائق سريانى وعبراني از