كسى را نسزد ، ديگر آنكه اگر كسى تنها براي خواندن نماز به اين خانه درآيد ، بار گناهانش همچو روزى كه مادرش أو را زاده آمرزيده شود . آنگاه رسول خدا ( ص ) فرمود : اما آن دو خواستهء نخستين را خداوند به أو داد ومن اميدوارم كه سومين خواستهاش را نيز برآورده كرده باشد » . « 1 » گذشته از تمامى آنچه گفته شد ، من از روى حدس - ونه به يقين - به اين امر گرايش دارم كه إبراهيم ( ع ) بود كه پايههاى مسجد الأقصى را گذارد . بر اين أساس كه روايت مسلم از نخستين مسجد - نه نخستين خانه - سخن مىگويد واين محورى است كه صاحب تفسير المنار همواره به آن استدلال كرده است . ونيز بر آن أساس كه در أحاديث شريفه وارد شده است كه سليمان بود كه بيت المقدس را بنياد گذارد . ونيز بر أساس رأى ونظر بسيارى از تاريخ نگاران كه سليمان مسجد الأقصى را با مسئوليتى كه از روزگار پدرش بر عهدهء أو قرار گرفت ، ساخت وبر أساس آنكه إبراهيم ( ع ) بنا بر روايت عهد عتيق « 2 » ، از قدس ديدار كرده وبراي خداوند محرابها در فلسطين ، به ويژه در أورشليم ، بيت ايل وبلوطات ، ساخت . از اين روى چه مانعى دارد كه أبو الأنبياء ( ع ) خود اين كار را در قدس كرده باشد ، گذشته از اين - چنانكه در اين پژوهش وغير آن مقرر شده كه إبراهيم ( ع ) در فاصلهء سالهاى 1940 تا 1769 ق . م ، مىزيسته . وأو كعبهء بيت الحرام را حوالي سال 1824 ق . م ساخته است - اگر اين سخن درست باشد ، آنگاه مىتوان پذيرفت كه ساختمان ويا گذاردن پايههاى مسجد الأقصى ، چهل سال پس از آن حوالي سال 1764 ق . م صورت پذيرفته باشد واين امر چهار سال پيش از به دنيا آمدن نوادهاش يعقوب ( ع ) پايان پذيرفته است ، زيرا بنابراين تحقيق ونيز بنابر أشارت عهد عتيق ، « 3 » خداوند متعال در يكصد سالگى إسحاق ( ع ) را به إبراهيم خليل داد ( پس از به دنيا آمدن إسماعيل در هشتاد وشش سالگى ) وإسحاق نيز يكصد وهشتاد سال زيست ونيز از آن روى كه أو در فاصلهء ( 1840 - 160 ق . م ) ويعقوب در فاصله بين سالهاى ( 1780 - 1633 ق . م ) مىزيسته است . يعقوب وقتي به دنيا آمد كه پدرش ، إسحاق شصت سال داشت وأو يكصد وچهل وهفت سال زيست وبني إسرائيل در حوالي سال 1650 ق . م به مصر درآمدند ، درست زماني كه يعقوب يكصد وسى سأله بود . « 4 » امّا سليمان است كه ساختن مسجد الأقصى را
هامش
( 1 ) . تفسير ابن كثير ، 1 / 58 .
( 2 ) . محمد بيومى مهران ، دراسات تاريخية من القرآن الكريم ، 1 / 183 - 197 .
( 3 ) . پيدايش ، 17 : 17 ، 25 : 26 ، 35 : 28 ، 47 : 9 ، 28 .
( 4 ) . محمد بيومى مهران ، إسرائيل ، 1 / 80 - 82 ، دراسات تاريخية من القرآن الكريم ، 1 / 194 - 195 .