دشوارى و آشوبها افزود و گره كار را كورتر كرد تا سرانجام هرج و مرجى فراگير مصر را دربرگرفت ، هرج و مرجى كه پاپيروس « هاريس » از آن چنين ياد كرده است كه مصر چنان دچار نابسامانى شد كه هر كس قانون ويژهء خود را بر پا مىكرد و در مدت هفت سالى كه گذشت هيچ فرمانروايى وجود نداشت ، تا آن كه مصر بار ديگر اميران و فرمانروايانى به خود ديد و سرانجام مردمى سورى فرمانروايى را به دست گرفت و همهء شهرها را به پرداخت باج ناگزير ساخت . « 1 » بر پايهء همين نوشته است كه مورخان گفتهاند : « ارسو » سوريايى در پايان سلسلهء نوزدهم ، فرمانروايى را به دست گرفته است و دور نيست كه اين « ارسو » همان « باى » ، رئيس دربار باشد كه شهبانو « تا اوسرت » را واداشت تا « سپتح » را زير سرپرستى خود بر تخت بنشاند و خود از سوى او كارها را سر و سامان دهد - گرچه اين شهبانو ، پس از مرگ او خود به تنهايى فرمانروايى مىكرد - اين نابسامانىها هم چنان پايدار بود تا آنگاه كه « ست نخت » توانست كم و بيش اوضاع مصر را به سامان آورد و نزديك به دو سال ( 1184 - 1182 ق . م ) فرمانروايى كند و سپس پسرش ، رامسس سوم جانشين او گردد . « 2 »
دوازدهم : نابسامانىهاى پيش آمده از سوى ساحل نشينان در سوريه و فلسطين و پيامد آن يعنى از هم پاشيدگى دولت حيتيان « 3 » و گريز آنها همراه با ديگران به سوريه و فلسطين چيزى است كه از گزارشهاى يهودى نيز برمىآيد . گزارشهايى گوياى اين كه گروههاى بسيارى از حيتيان در كنعان مىزيستهاند و بخشهاى كوهستانى را در دست داشتهاند ، و آنها را فرستادگان موسى كه براى جاسوسى به كنعان - سرزمين موعودى ، كه شير و عسل فراوان در آن يافت مىشد - رفته بودند ، ديده و از توانايىشان بيمناك شده بودند و از اين روى چون بازگشتند به موسى گفتند : ما نمىتوانيم به آنجا برويم و با آنان كه از ما بسيار تواناتر و زورآورترند ، پيكار كنيم . « 4 »
سيزدهم : بر پايهء اين ديدگاه ، در آمدن اسرائيليان به كنعان هماهنگ و همزمان مىشود با تاخت و تازهاى ساحلنشينان به سوريه ، و درگيرى سخت رامسس سوم با آنان يك بار در
هامش
( 1 ) .J . Wilson , ANET، 0691 ،P .061 .
( 2 ) . محمد بيومى مهران ، مصر ، 2 / 141 - 143 ؛ الكساندر شارپ ، تاريخ مصر ، 159 ؛ نيز :. p , tic - po , renidraG . A ; 852 - 342 . p , 92 , AEJ , ynreC . J ; 47 - 17 . p , 3691 , 94 , AEJ , htarekceB . V279 - 281. ( 3 ) .O . R . Gurney , The Hittites , 1969 , p . 38 - 39.
( 4 ) . سفر اعداد ، 13 : 1 - 33 .