داغ بود و اسرائيليان با همهء ناخرسندى مصريان مىكوشيدند تا بگريزند و از بيگارى دادن رها شوند . « 1 »
از سوى ديگر كسانى گفتهاند : مصر آنگاه كه خواست تا گسترهء نفوذ خود را از شرق تا بابل پيش ببرد ، سياست تازهاى در پيش گرفت و چنين صلاح ديد كه چادرنشينان بيابانى را در مناطقى استقرار بخشد و يكجانشين سازد تا از اين راه امنيت سرزمين بيشتر گردد . اين سياست تازه بر اسرائيليان دشوار آمد ، چرا كه آنان از روزگار يوسف به اين سو ، در سرزمين جوشن به چند جانشينى و كوچزيستى خو گرفته بودند و اين شيوهء زيست ، گرايشهاى فردى را در آنها بارور ساخته بود و آنان را مردمى تكرو و قانون گريز بار آورده بود ، به گونهاى كه زندگى گروهى و پذيرش قانون همگانى را برنمىتافتند ، و از اين روى بود كه بر سياست تازهء مصر شوريدند و كوچزيستى و خانه به دوشى را بر يكجانشينى و تمدن و شهرسازى برگزيدند . « 2 »
ديدگاه ديگرى نيز هست كه بيرون رفتن اسرائيليان را خواست مصريان دانسته و گفته است : در ميان اسرائيليان بيمارى طاعون گسترش يافت و مصريان ، از ترس اين كه بيمارى در ميان خودشان نيز گسترش يابد ، آنان را وانهادند تا از مصر بيرون روند . و اين ديدگاه كم و بيش همسان با گزارشى است [ و به سخن درستتر ، برگرفته از گزارشى است ] كه يوسفوس از زبان « مانيتو » ( - منتحر ) - مورخ مصرى سدهء سوم پيش از ميلاد - آورده است كه بيرون رفتن اسرائيليان از مصر به خواستهء مصريان بود كه از آسيب و با [ يا طاعونى ] كه در ميان يهوديان فراگير شده بود ، ايمن بمانند . همو افزوده است كه موسى خود يك كاهن مصرى بود كه براى تبليغ به ميان يهوديان جذامى رفت و شيوههاى پاكيزگى و نظافت كاهنان مصرى را به آنان آموخت . مورخان يونانى و رومى نيز دربارهء داستان خروج يهوديان ، همين ديدگاه را بازگفتهاند . « 3 »
در اين باره چنين مىنمايد كه به دست آوردن ديدگاهى درست يا نزديك به درست از تورات نيازمند بررسى همهء گزارشهاى تورات در اين باره است . به ويژه گزارشهايى كه با پيام و دعوت موسى پيوند دارند ، تا آشكار شود كه آيا موسى در پى هدايت و راهنمونى
هامش
( 1 ) .M . Noth , The History of Israel , London، 1965 ،p .114 .
( 2 ) . فؤاد حسنين ، اسرائيل عبر التاريخ ، 1 / 54 - 55 .
( 3 ) . ويل دورانت ، همان ، 1 / 353 ؛ نيز :A . Lods , Israel from Its Beginning to the Middle of thE Eighth Century , London، 1962 ،p .168 .