بىگمان از فرستادگانى » « 1 » ، و : « خداوند اين كتاب را به حق بر تو فرو فرستاد » « 2 » ، و : « ما داستان آنان را به حق بر تو گزارش مىكنيم » « 3 » ، و : « آنچه از كتاب بر تو فرو فرستاديم ، يكسره حق است » « 4 » ، و : « ما اين كتاب را به حق بر تو فرو فرستاديم » « 5 » ، و : « اينها آيات خداست كه به حق بر تو مىخوانيم ، جز خدا و آيات او به كدامين سخن مىگروند ؟ » « 6 » ، و : « به آنچه بر محمّد فرود آمده ، باور آوريد كه يكسره حق است » . « 7 »
از آنچه گفته آمد ، آشكار مىشود نادرستى سخن كسانى كه مايه و مدار داستانهاى قرآنى را عاطفه و تخيّل مىدانند و بر اين باورند كه داستانهاى قرآن ، داستانهايى هستند يكسره ادبى و عاطفى [ نه واقعى و حقيقى ] كه به قصد اثرگذارى در ذهن و ضمير مردم ، به ويژه مردم روزگار پيامبر ( ص ) ، طرّاحى و ساخته شدهاند . « 8 » از اينجاست كه اگر داستانهاى قرآنى و رويدادها و قهرمانان آنها را با واقعيتهاى تاريخى بسنجيم ، تفاوتها و ناهمخوانىهاى آشكارى را خواهيم يافت ، تفاوتهايى كه مىتوانند ابراز و بهانهاى شوند در دست كسانى كه دوست دارند راستگويى پيامبر ( ص ) و آسمانى بودن قرآن را زير پرسش برند و در سلامت و درستى آن ، شك و شبههها برانگيزند . « 9 »
زيرا اگر داستانهاى قرآن را برخوانيم ، از يك سو ، در مىيابيم كه هيچ يك از گزافهگويىهايى كه دربارهء همين داستانها در كتابهاى تاريخى ، و نيز در تورات امروزى ، آمده است ، در قرآن ديده نمىشود ؛ و از سوى ديگر ، بررسىها و كشفيات جديد باستانشناسى درستى گزارشهاى قرآن را گواهى مىكند . « 10 »
باعث شگفتى است كه نخست ، مستشرقان و خاورپژوهان بودند كه در درستى پارهاى از
هامش
( 1 ) .« تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ »( سورهء بقره ، آيه 252 ) .
( 2 ) .« نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ »( سورهء آل عمران ، آيه 3 ) .
( 3 ) .« نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ »( سورهء كهف ، آيه 13 ) .
( 4 ) .« وَ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ هُوَ الْحَقُّ »( سورهء فاطر ، آيه 31 ) .
( 5 ) .« إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ » *( سورهء زمر ، آيه 2 . نيز 41 ) .
( 6 ) .« تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَ آياتِهِ يُؤْمِنُونَ. ( سورهء جاثيه ، آيه 6 ) .
( 7 ) .« آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ »( سورهء محمّد ، آيه 2 ) .
( 8 ) . محمد احمد خلف الله ، الفن القصصى فى القرآن ، 137 ، 138 ، 248 ، 305 ، 337 .
( 9 ) . مقدمهء كتاب الفن القصصى فى القرآن ؛ نيز همان ، 174 ، 177 ؛ عبدالكريم خطيب ، القصص القرآنى ، 295 ، 320 ، 339 ؛ محمود شلتوت ، تفسير القرآن الكريم ، 45 ، 50 ، 273 ، قاهره ، 1973 م . ( ديدگاه او دربارهء مثلهاى قرآنى ) ؛ نيز بنگريد به :S . Tisdall , The Sources of the Koran , p .61ff .( 10 ) . جرجى زيدان ، العرب قبل الاسلام ، 13 .