كاهش مىپذيرد ؛ كتابى است كه پريان نيز چون شنيدند ، جز اين راهى نيافتند كه بگويند : ما سخنى شگفت شنيديم ؛ آن كه از اين كتاب آگاهى بگيرد ، بر ديگران پيش مىافتد ، آن كه بدان سخن بگويد ، سخنش هميشه راست است ، و آن كه بدان داورى كند ، دادگرى مىكند ، و آن كه به احكامش عمل كند ، پاداش مىگيرد و آن كه بدان فراخواند ، به راه راست و استوار فراخوانده است . « 1 »
افزون بر اين ، بر ماست كه همواره به خاطر داشته باشيم كه قصد قرآن از قصههايى كه آورده ، نقل وقايع و داستانها نيست ، بلكه تنها ، عبرتگيرى و درسآموزى از سرنوشت پيشينيان است ، و ترساندن و پرهيز دادن قريشيان از دشمنى و كينهتوزى با اسلام ؛ و سپس ، پشتگرمى و دلگرمى دادن به پيامبر ( ص ) در برابر آزار كافران . يعنى گزارش كار پيامبران پيشين و آن همه رنج و رياضت ، و سختى و صعوبتى كه در راه انجام دادن رسالت خويش ، از دشمنان و كينهتوزان ديدند و كشيدند ، بىآن كه در كار خويش سستى ورزند ، دلسرد گردند و دست از صبورى و پايدارى بردارند ، خود ، دشوارىهاى رسالت را بر پيامبر ( ص ) آسان مىساخت و او را به كار خويش دلگرمتر و در راه خويش پايدارتر مىنمود . از اينجاست كه خداوند در قرآن كريم به پيامبر ( ص ) چنين فرمود : « و يكايك از اخبار پيامبران بر تو چيزهايى گزارش مىكنيم تا بدان ، دل تو را استوار داريم ؛ و در اين [ گزارشها ] براى تو حق ، و براى مؤمنان ، پند و تذكر آمده است » . « 2 »
نيز اين داستانها ، گزارشگر سرنوشتهاى شومى است كه زورمندان و ستمگران بدانها دچار شدند ، زورمندانى كه فريفتهء دنيا شدند ؛ در زمين خدا سركشى كردند و در فساد و فاجعه و فجور زيادهروى كردند ، با آنكه خداوند در كمين آنان بود . « 3 » [ و اين خود براى زورمندان ، بس درسآموز مىتواند باشد ] .
با اين همه ، هرگز نبايد از ياد ببريم كه اين داستانها چيزى نيستند جز حقيقت خالص ، و خداوند راست گفت كه : « چه كسى از خداى راستگوتر است » « 4 » ، و : « همانا كه اينها همه ، گزارشهايى هستند يكسره حق » « 5 » ، و : « اينها آيات خداست كه به حق بر تو مىخوانيم و تو
هامش
( 1 ) . الاتقان ، 2 / 151 ؛ ترمذى ، سنن ، 2 / 149 ؛ مقدمتان فى علوم القرآن ، 59 ؛ تفسير قرطبى ، 1 / 5 ؛ محمد ابوزهره ، القرآن ، 15 .
( 2 ) . سورهء هود ، آيهء 120 .
( 3 ) . محمد ابوزهره ، القرآن ، 203 .
( 4 ) .« وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثاً »( سورهء نساء ، آيهء 87 ) .
( 5 )« إِنَّ هذا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ »( سورهء آل عمران ، آيه 62 ) .