6 . پىآمدهاى حمله
نقشه و حملهء ابرهه با ناكامى و شكستى شگفت رويارو شد ، زيرا خواست پروردگار ، جز آن بود كه طاغوت حبشى مىخواست ، از قرآن بشنويم كه سورهاى را به اين رويداد ، ويژه ساخته است ، سورهء فيل : « نديدى كه خدايت با پيل ياران ( اصحاب فيل ) چه كرد ؟ مگر نقشه و نيرنگشان را تباه و نقش بر آب نكرد ؟ و [ مگر ] پرندگانى را گروها گروه بر سر آنان [ ن ] فرستاد ، پرندگانى كه ريگهايى از سنگ گل بر آنان مىافكندند و آنان را چون كاه نيم جويده مىساختند .
دربارهء « طير ابابيل » « 1 » و چيستى و چگونگى آن ، سخنان گوناگونى گفتهاند ، بيشتر اين واژه را به معنى پرندگان دسته دسته گرفتهاند . پرندگانى كه به گفتهء برخى ، مرغانى دريايى بودهاند كه ريگهايى به اندازهء نخود و عدس بر سر پيلياران مىافكندهاند و هيچ ريگ بر سر كسى فرود نمىآمده جز اينكه بىدرنگ او را مىكشته است ؛ و به گفتهء كسانى ديگر زنبور گونههايى بودهاند با ريگهايى از سنگ گل ، يعنى گل آميخته به سنگ كه از دريا بيرون مىآيد ؛ و به گفتهء كسانى ديگر چون گنجشك كوچك سياه يا پرستو بودهاند ؛ كسانى نيز « ابابيل » را نه به معنى پرندگان كه به معنى ميكرب و با گرفتهاند ، يا گونهاى وباى ناشناخته پنداشتهاند كه سپاهيان ابرهه با مبتلا شدن بدان نابود گشتند . كسانى نيز آن را بيمارى آبله و يا آبلهء آميخته با حصبه گفتهاند . « 2 » بارى ، ابابيل چه پرندگانى چنين و چنان بودهاند و چه بيمارى و با يا آبله يا حصبه ، در هر رو نتيجه يكى است : گوشمالى و فروشكستن شگفت و عبرتآموز كوردل گستاخى كه
هامش
( 1 ) . دربارهء ريشه و معنى واژهء « ابابيل » بنگريد به : آرتور جفرى ، واژههاى دخيل در قرآن ، ترجمهء فريدون بدرهاى ، 98 ؛ مقالهء دكتر محمد مقدم ، مجلهء سخن ، س ا ، ش 8 - 7 ، ص 435 ( كه پس از ترجمهء سخنان جفرى ، ابابيل را از آبله دانسته و « طير ابابيل » را ترجمهء گونهاى از « آبله مرغان » پنداشته است و حتى ابرهه را نيز با آبله پيوند داده است ) ؛ و از همه گستردهتر و خواندنىتر مقالهء دكتر آذرنوش در جلد دوم دائرة المعارف بزرگ اسلامى . ( مترجم ) .
( 2 ) . ابن هشام ، 1 / 59 ؛ مروج الذهب ، 2 / 105 ؛ تفسير فخر رازى ، 32 / 96 - 97 ؛ تفسير بيضاوى ، 2 / 576 - 579 ؛ تفسير جلالين ، حاشيهء تفسير بيضاوى ، 576 - 577 ؛ تفسير آلوسى ، 30 / 235 - 237 ؛ تفسير طبرى ، 30 / 298 ، 304 ؛ تفسير نيشابورى ، 30 / 165 ؛ تفسير قرطبى ، 7288 ؛ تفسير ابن كثير ، 8 / 507 - 509 ؛ فى ظلال القرآن ، 8 / 666 - 675 ؛ تفسير جزء عمّ از محمد عبده ، 121 - 122 ؛ ازرقى ، 146 - 148 ؛ تاريخ طبرى ، 2 / 136 - 139 ؛ البداية و النهاية ، 2 / 169 ؛ ابن سعد ، 1 / 56 ؛ ابن خلدون ، 2 / 62 ؛ ابن هشام ، التيجان ، 303 ؛ يوسف احمد ، امحمل و الحج ، 77 ؛ الرحلة الحجازية ، 129 ؛ حياة محمد ، 102 .