كرده است به فرماندهى « ابو مالك بن شمر يرعش » به معادن زمرّد در سرزمين « بجه » و چنين مىنمايد كه او با بيشتر سربازانش در نيمههاى سدهء نخست ميلادى به كام مرگ رفته باشد . « 1 »
و اما در روزگار اكسوميان ، ترازوى قدرت به سود اتيوپيان و به زبان عربهاى جنوبى مىچرخد ، به ويژه پس از آنكه « عيزانا » ( ازانا ) - كه در سالهاى 325 ميلادى به فرمانروايى رسيده بود - به دين ترسايا گرويد . انگيزهء عيزانا براى ترسا شدن هر چه بوده - خواه اينكه مىخواسته دين تازهاى را بيازمايد و خواه اينكه مىخواسته از اين راه خود را به بيزانس ، بزرگترين پشتيبان ترسايان شرق ، نزديك سازد ، زمينه شد تا دو قدرت مسيحى حبشه از سويى و روم از سويى ديگر ، يمن را در بر گيرد . « 2 » از اين پس بود كه حبشيان بيشتر از روى رقابت با يمنىها - كه مسيحى نبودند - به مسيحىگرى روى آوردند و نقشهء پيشين خويش را براى دستيابى به يمن از سر گرفتند . نقشهاى كه به گواهى سنگنوشتههاى كهنى چون سنگنوشتهء 631 جيم ، به سدهء نخست پيش از ميلاد باز مىگردد . سنگنوشتهء 635 جيم نيز از پيكارها و درگيرىهايى ميان سپاهيان « شعر اوتر » ( 65 - 55 پيش از ميلاد ) و حبشيان در پشت شهر « نجران » سخن مىگويد ، و از اين برمىآيد كه گويا شهر نجران در آن روزگاران در دست حبشىها بوده است . « 3 » همچنين در سنگنوشتههاى 574 ، 575 ، 590 ، 595 جيم ، از پيكارهاى « شرح يحضب » و برادرش « يأزل بين » با حبشيان ياد شده است . پيكارهايى كه در درّههاى « سهام » و « سردد » - در 40 كيلومترى شمال « حديده » - و ديگر جاهاى حبشىنشين به پيروزى دو برادر و شكست حبشيان مىانجامد . « 4 » در سنگنوشتهء 576 جيم نيز از پيروزى « شرح يحضب » بر فرمانرواى كنده و همپيمانان او ، و نيز بر نيروهاى حبشى ياد شده است . « 5 » در سنگنوشتهء 407
CIH
نيز سخن از پيكارهاى « شمر يهرعش » فرمانرواى حمير است با قبيلههاى تهامه در شمال غرب يمن - كه تا « عسير » و « صبيه » ميان درههاى « بيش » و « سهام » را فرا مىگرفته است - و در اين پيكارها سپاهيان فرمانرواى حمير ، در
هامش
( 1 ) .Causinde Perseval , op - cit , p .82 .
( 2 ) . موسكاتى ، همان ، 215 ؛ حسن ظاظا ، همان ، 196 - 197 .
( 3 ) .A . Jamme , op - cit , pp .132 ، 135 - 6 ، 303 ، 390 .
( 4 ) .D . S . Margoliouth , Two South Arabian Inscription , p . 5 ; A . Jamme , op - cit , pp .60 ، 64 ، 310 - 311 ، 316 ؛H . Von Wissmann and M . Hofner , Beitrage zur Historischen Geographie des Vorislamischen sudarabien , pp .18 - 38 .
( 5 ) .A . Jamme , op - cit , pp .88 ، 93 ، 96 ، 317 - 319 .