و گسترش و نشت و نفوذهاى عربى در حبشه را تا آنجا از پى آورد « 1 » كه كسانى برپايى خود مملكت « اكسوم » را كار عربهاى جنوبى دانستهاند . « 2 »
به هر رو ، عربهاى جنوبى در روزگار « علهان نهفان » « 3 » ، پادشاه سبأ و ذىريدان ، گرفتار درگيرىها و ناامنىهايى بودند ، چنان كه « علهان » ناگزير به بستن پيمانى با پادشاه حبشه « جدره » ( گادارا ) شد كه به گفتهء فون ويسمن ، در آن روزگاران بر كنارههاى شرقى درياى سرخ از ينبع تا عسير و نيز بر تنگهء باب المندب دست داشت . « 4 » در سنگنوشتهاى كه به « گكنس » اول « 5 » نامبردار است نيز مىخوانيم : هنگامى كه سپاه « شعر اوتر » با حضرميان در پيكار بود ، حبشيان - و چه بسا همراه با ردمانيان - بر سپاهيان او شبيخون زدند و بخشهايى از سرزمينهاى وابسته به او را به يغما بردند و زيانى بسيار به آنها رساندند . « 6 » و « شعراوتر » چنان كه در سنگنوشته 631 جيم آمده است ، سپهسالار خويش « قطبان اوكان » را به كينخواهى از حبشيان فرستاد و او با يارى نيروهاى ديگرى از سبائيان كه به او پيوسته بودند ، توانست نخست حبشىها را دوره ( محاصره ) كند و سپس ناگهان بر آنان بتازد و با زور شمشير ناگزيرشان كند تا سرزمين « ظفار » را واگذارند و به « معاهر » ( معهرتن ) روى آورند « 7 » ؛ هر چند او نتوانست بر بخشهاى غربى يمن و كنارههاى درياى سرخ دست يابد و اين سرزمينها همچنان در دست حبشيان باقى ماند . « 8 »
از سوى ديگر ، گزارشهايى موجود است گوياى تاخت و تازها و لشكركشىهاى حميريان به سرزمينهاى ميانى درهء نيل و شمال افريقا « 9 » . « كوسن دوپرسيوال » نيز از تاخت و تازى ياد
هامش
( 1 ) . در اين باره بنگريد به : موسكاتى ، همان ، 214 ، 223 ؛ جواد على ، 3 / 453 ؛ صلاح الشامى ، الموانى السودانية ، 50 - 52 ؛ فضلو حورانى ، همان ، 85 ؛ نيز :Caussin de Perseval , op - cit , p .28 ؛Die Araber , I . p .114 ؛A . H . M . Jones and E . Monroe , Histoire de l'Abyssinie , Paris ,1935 ؛Hand buch , I . p .34 .
( 2 ) . فضلو حورانى ، همان ، 85 ؛ جواد على ، همان ، 3 / 451 ؛ نيز :Die Araber , I . p .114 .
( 3 ) . فرمانروايى « علهان نهفان » به گفتهء فيلبى حوالى سال 135 پيش از ميلاد بوده است و به گفتهء آلبرت جيم سالهاى 85 - 65 ، و به گفتهء آلبرايت حوالى سال 60 و به گفتهء « فون ويسمن » حوالى سال 160 . بنگريد به :Von Wissman and Hofner , op - cit , p .113 ؛A . Jamme , op - cit , p .390 ؛J . Philby . op - cit , p .124 .
( 4 ) .Le Museon ,1964 ، 3 - 4 ،p. 471 .
( 5 ) .Guekens I( 6 ) .G . Ryckmans , Inscriptions Sud - Arabes , p .297f ; A . Jamme , op - cit , p .301 .
( 7 ) .Ibid . p .132 .
( 8 ) .Le Museon ,1964 ، 3 - 4 ،p. 475 .
( 9 ) . مصطفى مسعد ، همان ، 108 .