و شگفت اينكه در نوشتههاى عربهاى جنوبى به هيچ رو چيزى از آنچه در نوشتههاى مورخان مسلمان آمده است ، ديده نمىشود . تنها از سنگنوشتهء « حصن غراب » - كه به
REP . EPIGR ,
2633 معروف است - و به سال 525 ميلادى بازمىگردد ، برمىآيد كه حبشيان در روزگار پادشاهى كه نامش در آن سنگنوشته نيامده ، بر يمن چيره شدند و آن شاه و ديگر سران آنجا را كشتند . « 1 » « هوگو وينكلر » اين پادشاه را ذونواس پنداشته و گفته است همو بوده كه جنگ را آغاز كرده است و « سميفع اشوع » و فرزندانش - كه سنگنوشتهء ياد شده از آنان است - با ناخرسندى ذونواس را در اين پيكار يارى مىكردهاند و چون مىبينند پيكار با پيروزى حبشيان رو به پايان مىرود ، ناگزير به دژ « ماويه » پناه مىبرند و تا فروكش كردن توفان پيش آمده ، همانجا مىمانند . سپس با فرمانروايان تازه يعنى حبشيان ، پيمان صلح و سازش مىبندند . « 2 »
2 . داستان در منابع مسيحى و يونانى
بازتابى از پيكار حبشيان و يمنيان را در منابعى از همان روزگاران مىتوان ديد . براى نمونه « كوسما » كه خود هنگام آماده شدن حبشيان براى پيكار با يمنيان در حبشه بوده است ، داستان اين پيكار را كم و بيش 25 سال پس از رويداد آن براى ما بازنوشته است و پايان آن را در اوايل روزگار سزار يوستين « ژوستين » ( 518 - 527 ميلادى ) گفته است . « 3 » همگام با او ، دو نويسندهء ديگر « تئوفانوس » و « سدرينوس » تاريخ اين رويداد را پنجمين سال فرمانروايى « ژوستين » يعنى سال 523 ميلادى گفتهاند و انگيزهء آن را شكنجه شدن ترسايان نجران به دست ذونواس - كه خود در جنگ كشته شد - دانستهاند . همين دو از پيكار ديگرى ، پيكار « اداد » ، پادشاه حبشى با « دمياتوس » نيز سخن گفتهاند و تاريخ آن را پانزدهمين سال فرمانروايى « ژوستىنيان » ( 527 - 565 ميلادى ) يعنى سال 542 م . شمردهاند . « 4 » يك گزارش
هامش
( 1 ) .J . H . Mordtmann , in ZDMG , XLIV ,1890 ،p .170 ؛REP . EPIGR , v , i , p , s ; E . Glaser ,"Die Abessinier" ،in Arabien and Africa ,1895 ،pp. 131 - 132 .
( 2 ) . جواد على ، 3 / 459 - 460 ؛ نيز :H . Winckler , Zur Alten Geschichte Yemens und Abessiniens , p .327 .
( 3 ) . جواد على ، 3 / 461 ؛ مجلة المجمع العلمى العرب بدمشق ، مجلّد 23 ، جزء اول ، 1948 ، ص 18 به بعد ؛ نيز :ZDMG , 1881 , p . s ; J . B . Bury , History of the Roman Empire , II , p . 323 ; Cosmas , p . 141 .( 4 ) . جواد على ، 3 / 462 ؛ نيز :J . H . Mordtmann , ZDMG ,31 ، 1877 ،p .76 ؛The ophanes , I، 346 .