پذيرفتهاند و تبار سعد بن عبادهء خزرجى را پشتوانهء سخن خود گرفته و آن را مقياس و سنجهاى دانستهاند براى نشان دادن روزگار هجرت خزرجىها از يمن به يثرب . تبارنامهء سعد چنان كه تبارشناسان گفتهاند چنين است : « سعد بن عباده بن دليم بن حارثه بن ابى خزيمه بن ثعلبه بن طريف بن خزرج كوچك بن ساعده بن كعب بن خزرج بزرگ بن حارثه » . مىبينيم كه از سعد تا خزرج بزرگ يازده تبار بوده است ، و اگر فاصلهء هر دو تبار را بيست و پنج سال بشماريم ، از روزگار خزرج اكبر تا هجرت پيامبر ( ص ) ، در سال 622 ميلادى ، كم و بيش 275 سال خواهد شد ، و كوچ اوس و خزرجىها پس از سيل عرم به سالهاى واپسين سدهء چهارم ميلادى باز خواهد گشت . گفتنى است كه « سديو » اين هجرت را در سال 300 ميلادى دانسته و چيرگى بر مدينه را حوالى سال 492 ميلادى گفته است . « 4 »
مىبينيم كه بر پايهء آگاهىهايى كه تاكنون به دست آمده است ، نمىتوانيم دربارهء تاريخ ويرانى سدّ مآرب و كوچ قبيلههاى عرب از سرزمينهاى جنوبى به سرزمينهاى ميانى و شمالى ، سخنى بگوييم كه بتوان آن را آخرين سخن يا دست كم نزديك به آن پنداشت ، و هر چه بگوييم ، همچنان بيرون از پندار و گمان و تخمين نخواهد بود ، تا آنگاه كه از يمن يا ديگر سرزمينها ، چيزهايى به دست آيد و اين تاريكىها را روشنى بخشد .
7 . سيل عرم و كوچهاى يمنيان
به گفتهء مورخان ، بسيارى از قبيلههاى عربى كه در سرزمينهاى مآرب مىزيستند ، پس از سيل عرم و ويرانى سد ناگزير به سرزمينهاى ميانى و شمالى عرب كوچ كردند . در اين كوچها بود كه اوس و خزرجىها به يثرب ؛ جفنهاىها به شام ؛ مردم مالك بن فهم ازدى به عراق ؛ ازدسراتىها به سراة ؛ ازدعمانىها به عمان و طائىها به أجأ و سلمى رفتند ، و فرزندان ربيعة بن حارثه به تهامه رفتند و در آنجا خزاعه نام گرفتند ، جرهمىها نيز بر مكه چيره شدند . « 5 » و
هامش
( 4 ) . احمد ابراهيم شريف ، همان ، 315 . نيز بنگريد به : سديو ، تاريخ العرب العالم .
( 5 ) . ياقوت ، 5 / 36 - 37 ؛ دميرى ، 1 / 445 ؛ احمد فخرى ، همان ، 178 - 188 ؛ وفاء الوفاء ، 1 / 120 - 122 ؛ تفسير آلوسى ، 22 / 132 ؛ تفسير بيضاوى ، 2 / 259 ؛ تفسير طبرى ، 22 / 80 - 86 ؛ مروج الذهب ، 2 / 171 - 174 ؛ ابن كثير ، 2 / 161 ؛ تفسير قرطبى ، 14 / 285 - 291 ؛ تفسير فخر رازى ، 5 / 253 ؛ الاكليل ، 8 / 41 ، 115 - 116 ؛ تاريخ يعقوبى ، 1 / 203 - 205 ؛ نهاية الارب ، 3 / 283 - 288 ؛ ميدانى ، 1 / 275 - 276 .