ابرها دچار كيفر شدند . « 1 » گروه سومى نيز بر اين پندارند كه شعيب به سوى سه گروه فرستاده شده است : مديانىها ؛ اصحاب ايكه و اصحاب « رسّ » . « 2 » اما من بر اينم كه اين پندارها پايه ندارد و شعيب پيامبر يك قوم بيش نبوده است و اين سخن من چندين نشانه و پشتوانه دارد :
يكم : اينكه هر پيامبرى به سوى مردم خويش فرستاده مىشود و از ميان قوم خود برگزيده مىگردد ، زيرا هر قوم و گروه ، زبان و سخن پيامبر خويش را بهتر از زبان و سخن ديگران مىفهمند و راستى و درستى و پاكى او را بهتر مىشناسند . « 3 »
دوم : اينكه هر پيامبرى بايد همزبان مردم خويش باشد . چنان كه در قرآن نيز آمده است كه :
« ما هيچ پيامبرى را جز همزبان با قوم خويش نفرستاديم ، تا آنچه را بايد براى آنان بازگويد » . « 4 »
سوم : اينكه آنچه در سورهء شعرا دربارهء ياران « أيكه » « 5 » آمده است ، درست همخوان و سازوار است با آنچه در ديگر سورهها دربارهء مديانيان آمده است ، و اين خود ، نشانگر يكى بودن ايكهاىها و مدينىهاست . « 6 »
چهارم : اينكه خداوند آنان را به چند گونه عذاب كيفر كرده است ، نه به اين معنى و نه از اينروست كه آنان چند قوم بودهاند ، آنان يك قوم بودهاند كه به چند عذاب دچار شدند و خداوند در هر سوره به مناسبت ، گونهاى از كيفرهاى آنان را ياد كرده است . مثلا در سورهء اعراف از كيفر شدن آنان با زلزله و زمينلرزه سخن در ميان است : « پس زلزلهاى آنان را فروگرفت و آنان در خانههاى خويش فروكوفته گشتند » . « 7 » و اين كيفر زلزله و زمينلرزه سازگار است با لرز و ترسى كه آنان در دل شعيب افكندند ، آنگاه كه با ترساندن و تهديد گفتند :
« شعيب ! تو و يارانت را از شهرمان بيرون مىرانيم مگر اينكه به آيين ما بازگردى » . « 8 » اما در سورهء هود از كيفر آنان با بانگى مرگبار ياد شده و اين پاسخى است سازگار با بانگ آميخته با طعن و طنز آنان به شعيب كه : « آيا نمازت تو را وامىدارد كه ما را از پرستش آنچه پدرانمان
هامش
( 1 ) . تفسير روح المعانى ، 8 / 175 ، 9 / 6 ، 14 / 75 .
( 2 ) . همان ، 8 / 176 .
( 3 ) . تفسير روح المعانى ، 8 / 154 .
( 4 ) .« وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ »( سورهء ابراهيم ، آيهء 4 ) .
( 5 ) . سورهء شعراء ، آيات 176 - 191 .
( 6 ) . محمد على صابونى ، النبوة و الانبياء ، 272 .
( 7 ) .« فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ »( سورهء اعراف ، آيهء 91 ) .
( 8 ) .« قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا »( سورهء اعراف ، آيهء 88 ) .