6 . جامعهء ثمودى
از نوشتههاى ثمودى برمىآيد كه بيشتر آنان خواندن و نوشتن مىدانستهاند . براى نمونه در نوشتهاى ، زنى « سحف » خوانده شده و سحف يعنى كسى كه در خواندن خطا مىكند ؛ و در نوشتهاى ديگر ، از دختركى خرد ياد شده كه نام خويش را بر سنگ مىنوشته است و پدرش از نزديك او را مىپاييده است . گذشته از اينها آمدن واژهء « كتب » به معنى كاتب و نويسنده در برخى از آن نوشتهها نشانگر اين است كه كسانى از آنان حرفهء نوشتن داشتهاند . « 1 » همچنين كشاورز بودن ثموديان نيز مىتواند نشانى باشد بر اينكه آنان بيشتر شهرى و خانهنشين بودهاند تا بيابانى و چادرنشين ، البته كسانى از آنان در كار بازرگانى و تجارت نيز بودهاند . افزون بر اين ، ماهىگيرى نيز يكى از ويژگىهاى ثموديان مدين بوده است و نقش كشتىهاى ماهىگيرى در سه سنگنگارهء به دست آمده از كوهها ديده مىشود . گفتنى است كه در صخرههاى وادى حمامات در صحراى شرقى مصر در كنار نقشهايى ثمودى ، نقش كشتىهايى از همانگونه نيز به دست آمده كه به گمان بسيار ، نقش كشتىها و آبروهايى ( ابزار سفر در آب ) هستند كه ثموديان با آنها از درياى سرخ مىگذشتهاند . « 2 » و اين البته ناسازگار نيست با اينكه برخى از ثموديان ، بيابانگذر بودهاند و حتى كسانى از آنان كارشان كارواندارى و مسافربرى بوده است ، و بر اساس سنگنوشتهها « اهل العير » بودهاند ، يعنى دارندگان كاروانهاى شتر و قاطر و . . . باركش . « 3 »
نيز در سنگ نگارههاى ثمودى نقشهاى مردانى ديده مىشود با قد و قامت معمولى و چنين مىنمايد كه آنان از نژاد و تبارى بودهاند كه سرهايى دراز و كشيده داشتهاند و در اين ويژگى همانند مردم سرزمينهاى شمالى عرب بودهاند . نيز از آنها برمىآيد كه مردان موهايى كوتاه داشتهاند و شلوارى ( يا لنگى ) با كمربندى مىپوشيدهاند و سرهاشان بيشتر برهنه بوده است ، و گاه پوشيده با كلاهگونهاى از ساقه و سفال گندم ، جو و . . . ، گاه نيز در آنها مردانى جامه بر تن و دستار بر سر ، نيز مردانى با پيراهنى تا زانو ، ديده مىشود . همين سنگنگارهها نشان مىدهد كه زنان موهايى بلند داشتهاند و در پارهاى از آنها زنانى ديده مىشوند با زنبيلهايى بر
هامش
( 1 ) .Van den Branden , Histoire de Thamoud , p .57f .( 2 ) .Van den Branden , op - cit , p .40f ; Les Textes Thamoudeens de philby ,1959 ،pp. 275 - 9 ؛F . M . Green ,"Notes some Inscriptions in Etbay District", PSBA35 ، 1909 ،P . L . XXXV .( 3 ) .Van den Branden , Histoire de Thamoud . p .42f .