افزون بر اينها ، ما دليلهاى علمى و استوارى در دست نداريم كه بر پايهء آنها بتوانيم دربارهء تاريخ ثمود درست داورى كنيم . از اينرو ، تنها مىتوانيم گمان بزنيم كه ثموديان روىهم رفته از آغازههاى هزارهء نخست پيش از ميلاد تا سدهء پنجم پس از ميلاد ، برگها و بخشهايى از تاريخ را به خويش ويژه ساختهاند . گفتيم از هزارهء نخست پيش از ميلاد ، زيرا نوشتههايى آشورى در دست داريم كه آشكارا از سدهء هشتم پيش از ميلاد و درست از زمان « سارگون » آشورى ( 723 - 705 ق . م . ) « 1 » دربارهء ثموديان و درگيرى آنان با آشوريان سخن گفتهاند . و پيداست كه اين مردمى كه با امپراتورى آشورى درگيرى و دشمنى داشتهاند ، ناگهانى و يكباره در تاريخ پديد نيامدهاند و بىگمان ريشه و تبارى داشتهاند كه به درستى نمىدانيم چند سده پيش از آنان مىزيستهاند . و گفتيم تا سدهء پنجم ميلادى ، زيرا سنگنوشتهاى دربارهء آنان از نيمهء سدهء سوم ميلادى ، يعنى از سال 267 ميلادى ، در دسترس ماست « 2 » و پيداست كه همانگونه كه ثموديان ناگهانى در تاريخ پديد نيامدند ناگهانى و يكباره نيز از ميان نرفتند و به گمان بسيار تا يكى دو سده پس از روزگار اين سنگنوشته ( سدهء سوم ميلادى ) يعنى تا حول و حوش سدهء پنجم ميلادى نيز بودهاند . حتى نشانههايى داريم گوياى اين كه آنان در سدهء پنجم ميلادى از سواركاران ارتش روم بودهاند و در مصر و فلسطين نيز سربازى مىكردهاند . « 3 »
5 . سنگنوشتههاى ثمودى
باستانشناسان در جاهاى گوناگون از شبه جزيرهء عربستان كه گسترهء پهناورى از جوف در شمال تا طائف در جنوب ، و از أحساء در شرق تا يثرب و مدين در غرب را فرامىگيرد ، و نيز در راههايى كه به عقبه ، اردن و سوريه مىرسد ، و حتى در حضرموت ، در بخش جنوبى شبه جزيره ، سنگنوشتههاى ثمودى بسيارى را يافتهاند و اين سنگنوشتهها به گفتهء استاد شرف الدين ، دليلهاى استوار و آشكارى هستند بر اين كه ثموديان در روزگارانى ساكنان اصلى شمال شبه جزيرهء عربستان بودهاند و از اينجاست كه قرآن كريم در آيههاى بسيارى از ثموديان ياد كرده است ، و به آنان بسى بيش از ديگر ملتهاى منطقه ، چون ديدانيان ، لحيانيان
هامش
( 1 ) .ANET , p .286 .
( 2 ) .A . Van den Branden , Les Inscriptions Thamoudeennes ,1950 ،p. 41 .
( 3 ) .C . M . Doughty , op - cit , p .229 ؛Encyclopedie de Pauly - Wissowa , IA . 2 , article Saraka , Col . ,2387 - 2390 .