تبهكارى و سيهرايى ، چشم و گوششان را چنان كور و كر كرده بود كه اندرزى نمىشنيدند و پندى نمىپذيرفتند ، بر ستيزه و سركشى خويش افزودند و از روى تمرّد و طغيان به نابودى شتر برخاستند . « 1 » « پس شتر را پى كردند و با سركشى و ستيز از فرمان خدا سرپيچيدند و گستاخانه گفتند : صالح ! اگر به راستى فرستادهء خدايى آنچه ما را از آن زنهار دادهاى ، بر ما فرود آور .
[ اينجا بود ] كه زلزلهاى آنان را فرو گرفت و در خانههاى خويش فرو كوفته ماندند » . « 2 » بدينگونه همهء ثموديان نابود شدند جز يك تن با نام « أبارغال » كه چون در حرم خدا بود ، ايمن ماند . « 3 »
اگرچه به گزارشى ديگر چون از حرم درآمد ، به همان سرنوشت دچار شد . « 4 »
اين بود فشردهء كوتاهى از داستان ثموديان چنان كه در قرآن كريم آمده است ، اما مفسران و مورخان ، چيزهايى بسيار بر آن افزودهاند . براى نمونه ، دربارهء سرنوشت آنان كه به صالح گرويدند ، كسانى گفتهاند : آنان به « رفلهء » فلسطين رفتند و در آنجا ماندند ، زيرا آنجا نزديكترين سرزمين آباد و خرم به آنها بود و مىدانيم عربها كه با دام سر و كار دارند ، پيوسته در پى زمينهاى سبز و آباد و پرآب مىگردند . برخى نيز گفتهاند كه آنان همراه صالح به مكه رفتند و همان جا بود كه صالح در پنجاه و هشت سالگى از دنيا رفت . گروهى نيز حضرموت را زيستگاه آنان شمردهاند . اينان مدفن صالح را نيز همان حضرموت مىپندارند . « 5 » برخى نيز بر پايه و به پشتوانهء واژههاى « رجفة » ( لرزه ) و « صحية » ( فرياد بلند ) كه در قرآن كريم دربارهء ثموديان آمده است ، گفتهاند : آنان با پيشآمدى ناگهانى و سخت و سنگين ، چون آتشفشان يا زمين لرزه ، كيفر و نابود شدهاند ، و دور نيست كه چنين باشد ، زيرا زيستگاه آنان در جايى گرم و زلزلهخيز از شبه جزيرهء عربستان بوده است . « 6 »
هامش
اعراف ، آيهء 73 .
( 1 ) . محمد على صابونى ، همان ، 245 ؛ تفسير طبرى ، 12 / 528 - 534 ؛ مروج الذهب ، 2 / 15 - 18 .
( 2 ) .« فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَ عَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَ قالُوا يا صالِحُ ائْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ * فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ »( سورهء اعراف ، آيات 77 - 78 ) .
( 3 ) . تفسير طبرى ، 12 / 68 ، 14 / 50 .
( 4 ) . تفسير المنار ، 8 / 505 - 506 ؛ تفسير طبرى ، 12 / 538 ؛ البداية و النهاية ، 1 / 137 .
( 5 ) . تفسير طبرى ، 12 / 536 ؛ روح المعانى ، 8 / 162 - 168 ؛ مقدسى ، 3 / 41 ؛ مبروك نافع ، همان ، 36 ؛ تاريخ طبرى ، 1 / 232 .
( 6 ) . بنگريد به : تفسير المنار ، 8 / 506 - 507 ؛ روح المعانى ، 8 / 165 ، 12 / 92 ، 14 / 76 ؛ تفسير طبرى ، 12 / 544 -