داستان دو ذبيح چيست ؟ او گفت : عبدالمطلب - نياى بزرگ پيامبر - نذر كرده بود كه اگر حفر زمزم به آسانى انجام گيرد ، يكى از پسرانش را قربانى كند ، قرعهء قربانى به نام عبد الله پدر پيامبر درآمد ، و عبدالمطلب به جاى او صد شتر قربانى كرد ، اين يك ذبيح ، ذبيح ديگر نيز همان اسماعيل است . « 1 »
ج . داستان ذبيح و قربانى كردن انسان
قربانى كردن انسان براى خدايان و هنگام دفن پادشاهان ، چيزى است كه در پارهاى از جوامع خاور نزديك ، در روزگاران كهن رايج بوده است ، و حفريات « اور » در سومر نشانگر كهن بودن اين آيين است . اين حفريات نشان مىدهد كه پادشاهان همراه با وزيران و درباريان خويش دفن مىشدهاند . آن هم گويا به اختيار خود آنان ، و نه از روى زور و اجبار ، زيرا در جنازههاى آنان نشانى از كشتن ، سر بريدن ، خفه كردن ، زدن سخت و . . . ديده نمىشود كه بگوييم آنها را با زور كشته و همراه پادشاه دفن كردهاند . از اينجاست كه « سر لئونارد و ولى » بر اين است كه آنان به اختيار خود دارويى زهرناك مىنوشيدهاند و بىدرد مىمردهاند . چه ، باور داشتهاند كه پس از مرگ در آسمانها زندگى تازهاى را همانند زندگى زمينى خويش با اربابان خود خواهند داشت . از سوى ديگر در پارهاى از مهرهاى گلين كشف شده ، تصويرهايى ديده مىشود از انسانهايى كه صورتكهايى ( ماسكهايى ) مانند سر حيوان بر چهره دارند ، و پژوهشگران مىپندارند كه اينها يكى از آيينهايى بوده كه هنگام قربانىهاى نمادين در جشنهاى همگانى ، به ويژه جشن آغاز سال ، انجام مىگرفته است . « 2 »
مقبرهء « زفاحعبى » ، فرمانرواى مصرى در كرمهء سودان ، در روزگار دوازدهمين سلسله ( 1991 - 1786 ق . م . ) كه بيش از 200 نفر از ياران و خادمان او قربانى شده و در دالانى كه به قبر او مىانجامد ، دفن شدهاند ، نشان مىدهد كه اين آيين در مصر نيز رايج بوده است . گفتنى است كه گويا آيين قربانى در مصر ، پيش از روزگار سلسلهها و چه بسا حتى در نخستين سلسله ، رايج بوده و بعدها از ميان رفته است . « 3 »
هامش
( 1 ) . ابن كثير ، 1 / 160 ؛ ابن اثير ، 1 / 180 ؛ ابن خلدون ، 2 / 337 ؛ شفاء الغرام ، 2 / 11 ؛ تفسير آلوسى ، 23 / 134 ؛ تفسير بيضاوى ، 2 / 297 ؛ تفسير طبرى ، 23 / 85 .
( 2 ) . عباس عقاد ، ابراهيم ابوالانبياء ، 172 ؛ نيز :L . Woolley , Ur of the Chaldees , Excavations at Ur ,1963 ؛Hooke , Origins of Early Semitic Ritual .( 3 ) . احمد فخرى ، مصر الفرعونية ، 320 .