بودند « 1 » ؛ « ابيا » 14 زن داشت و 22 پسر و 16 دختر « 2 » ؛ و سليمان از همه پيشى گرفته بود كه « 700 زن رسمى داشت و 300 كنيز متعه « 3 » » . و چون به روزگار پدران نخستين - چنان كه آنان مىگويند - باز گرديم ، مىبينيم كه خود ابراهيم نيز بر همين شيوه بوده است ، نخست ساره و هاجر را با هم داشته و سپس قطوره و حجوره را ، و مگر يعقوب ، پدر پدران - كه بنىاسرائيل نام او را بر خويش نهادهاند - 4 زن نداشت : راحيل ، ليئه ، زلفه ، و بلهه ؟ و از آن 4 زن 12 پسر ؟ « 4 » و مگر موسى صاحب تورات ، خود 2 زن نداشت : صفورا ، دختر كاهن مدين ، و زنى كوشى ( حبشى ) كه برادر و خواهرش به خاطر آن زن بر او شوريدند . « 5 »
از اينها همه آشكار مىشود كه چند زنى - همانگونه كه گوستاولوبن گفته - همواره ميان بنىاسرائيل روا و رايج بوده است ، بىآنكه قانونى مدنى يا شرعى آن را جلو بگيرد « 6 » و اين شيوه ، هم در ميان پيامبران بنى اسرائيل و هم در ميان ديگران ، هم در روزگار پدران نخستين و هم در روزگار پادشاهان ، همچنان ادامه داشته تا آنگاه كه عالمان يهودى آن را در 4 محدود كردند و آنچه نويسندهء « رساله به غلاطيان » انجيل [ عهد جديد ] از اين مسأله به دست داده ، صورت مسيحى ازدواج است و نه صورت يهودى آن ، و پيداست كه احكام يك دين را بر دينى ديگر كه پيش از آن بوده ، بار كردن ، آشكارا هم با عقل و هم با منطق و دين ، ناسازگار است .
بدينگونه مىتوانيم بىهيچ گمان و گزافهاى بگوييم : سارا و هاجر هر دو زنان رسمى ابراهيم بودند و از حقوق يكسانى برخوردار بودند ، همانگونه كه دو پسرشان اسماعيل و اسحاق حقوق يكسانى داشتند . و اگر عالمان يهودى اين سخن ما را نپذيرند ، اين پرسش را پيش خواهيم آورد كه دربارهء 12 فرزند يعقوب ، كه به گزارش تورات « 7 » سرسلسلهء 12 تيرهء بنىاسرائيلاند ، چه مىگوييد ؟ مگر نه اين كه اين 12 پسر از 4 زن بودند ، دو آزاد و دو كنيز ، و هيچ كدام از مردان دين يا عالمان يهودى و مسيحى نگفتهاند ، آن پسران يعقوب كه از دو زن كنيز او بلهه و زلفه بودهاند ، ارزشى كمتر و رتبهاى فروتر دارند از آن پسران كه از دو زن آزاد او ليئه و راحيل بودهاند . از اينها گذشته ، اگر هم از روى جدل بپذيريم كه هاجر كنيز سارا بوده
هامش
( 1 ) . سفر دوم تواريخ ايام ، 11 : 21 .
( 2 ) . همان ، 13 : 21 .
( 3 ) . اول پادشاهان ، 11 : 3 .
( 4 ) . سفر پيدايش ، 35 : 22 - 26 .
( 5 ) . سفر خروج ، 2 : 21 ؛ سفر اعداد ، 12 : 1 .
( 6 ) . گوستاولوبن ، اليهود فى تاريخ الحضارات الاولى ، 50 .
( 7 ) . سفر پيدايش ، 35 : 22 - 26 .