اما اگر اسحاق در كودكى و پيش از آن كه خود پسرى داشته باشد ، قربانى شود ، اين مشكل پيش مىآيد كه وعدهء خداوند كه گفته بود از تبار اسحاق ، نژادى به شمار ريگهاى كنار دريا و ستارگان آسمان « 1 » به دو خواهد بخشيد ، چگونه بايد تحقق يابد ؟ از اينجاست كه به گفتهء دكتر ماير « 2 » ، ابراهيم به اين انديشه افتاده بود كه خداوند مىتواند از مردگان نيز تبارى برآورد : « يقين دانست كه خدا قادر به برانگيزاندن از اموات است « 3 » » . بدين شيوه ، مشكل را حل كردن ، چيز تازهاى است كه تنها فقيهان مسيحى بدان راه يافتهاند و پيش از آنها عالمان يهودى به آن نپرداختهاند ، عالمان يهودى محور و مدار داستان قربانى را در طاعت و تسليم ابراهيم ديدهاند كه فرمان خدا را بر فرمان دل خويش برگزيد و خواستهء خداوند را بر خواستهء خود ترجيح داد . « 4 » گرچه در اين راهحلى كه فقيهان مسيحى به دست دادهاند ، مىتواند مشكل ياد شده را پاسخگو باشد ، اما از سوى ديگر ارزش كار ابراهيم را در تسليم و طاعت شگفتى كه از خويش نشان داد ، اگر يكسره از ميان نبرد بسيار مىكاهد ، زيرا كسى كه به يقين مىداند ، فرزندى را كه اينك قربانى مىكند ، به زودى خداوند زنده خواهد كرد ، كار بزرگى نكرده است .
3 . اين كه گفتهاند : ولادت اسحاق به شيوهاى شگفت و خارق العاده بود ، اگر دليل ايشان از خارقالعاده اين است كه اسحاق از پدرى صد ساله و مادرى نود ساله زاده شد ، سخنى درست است ، اما ولادت اسماعيل نيز كم و بيش همين گونه است ، زيرا هنگام تولد او ، ابراهيم پيرمردى هشتاد و شش ساله بوده است . « 5 » به گزارش تورات ابراهيم در صد و سى و هفت سالگى با « قطوره » ازدواج كرد و از او داراى شش پسر شد « 6 » و به گزارش پارهاى از روايات اسلامى ، پس از قطوره تا هنگام وفات كه صد و هفتاد و پنج ساله بود ، همسر ديگرى به نام « حجوره » نيز داشت و از او هم پنج پسر يافته بود . « 7 » از اينها گذشته ، داستان ولادت اسحاق به گونهاى كه در
هامش
( 1 ) . همان ، 22 / 17 .
( 2 ) . ف . ب . ماير ، حياة ابراهيم ، 256 .
( 3 ) . رساله به عبرانيان ، 11 : 19 .
( 4 ) . سفر پيدايش ، 22 : 1 - 18 ، نيز بنگريد به : عقاد ، همان ، 87 .
( 5 ) . سفر پيدايش ، 16 : 16 . در اين باره در برخى روايات اسلامى چنين آمده است : ابراهيم هنگام تولد اسماعيل 64 ساله بود و هنگام تولد اسحاق 70 ساله ؛ هنگام تولد اسماعيل 99 ساله بود و هنگام تولد اسحاق 112 ساله ؛ هنگام تولد اسحاق 117 ساله بود . بنگريد به : تفسير آلوسى ، 13 / 242 ؛ تفسير نسفى ، 2 / 264 ؛ تفسير قرطبى ، 9 / 375 ؛ تفسير طبرى ، 13 / 235 ؛ تفسير بيضاوى ، 1 / 533 .
( 6 ) . سفر پيدايش ، 23 : 1 - 2 ، 25 : 1 - 4 ، نيز تاريخ طبرى ، 1 / 309 - 311 ؛ ابن كثير ، 1 / 175 .
( 7 ) . طبرى ، 1 / 311 ؛ ابن اثير ، 1 / 123 ؛ ابن كثير ، 1 / 175 ؛ ابن سعد ، طبقات ، 1 / 21 ؛ سفر پيدايش ، 25 : 7 .