مىزيسته است - « اى قريشيان ، سوگند كه جان زيد بن عمرو در دست اوست ، در ميان شما كسى جز من بر دين ابراهيم نيست « 1 » » . و اين زيد ، چنان كه معروف است ، يكى از مردم پاكدينى بوده كه پيرو منش دينى ابراهيم بودهاند و نه يهودى يا نصرانى « 2 » ، و بر پايهء گزارشى ، گروهى از اين حنيفان پاكدين مانند زيد بن عمرو ، ورقة بن نوفل ، عثمان بن حويرث و عبد الله بن جحش ، نزد قريشيان ، كه كنار بتى گرد آمده بودند ، رفتند و به گروهى از آنان گفتند : به خدا سوگند ، شما مىدانيد كه يارانتان بر چيزى نيستند و از دين پدرشان ابراهيم به خطا روى گرداندهاند . « 3 » »
13 . آمدن نام ابراهيم در اين سرودهء عبدالمطلب ، نياى بزرگ پيامبر ( ص ) ، هنگامى كه حبشيان ( اصحاب فيل ) به كعبه يورش آورده بودند « 4 » : نحن اهل اللّه فى بلدته لم يزل ذاك عهد ابرهم « 5 » . ( ماييم خاندان و ياران خدا كه از روزگار ابراهيم تاكنون در اين شهر خدا بودهايم ) .
نيز اين كه پس از شكست سنگين حبشيان ، عبدالمطلب را به منظور نسبت دادن او به نياى بزرگش ابراهيم خليل ، « ابراهيم دوم » لقب دادند . « 6 » و « 7 »
هامش
( 1 ) . ابن كثير ، 2 / 237 - 241 ؛ ذهبى ، تاريخ الاسلام ، 1 / 54 ؛ ابن دريد ، الاشتقاق ، 84 ، 103 ؛ جواد على ، 6 / 472 - 473 .
( 2 ) . دربارهء اينان بنگريد به : تفسير قرطبى ، 2 / 139 - 140 ؛ تفسير المنار ، 1 / 480 - 482 ؛ تفسير طبرى ، 3 / 104 - 180 ؛ تفسير طبرسى ، 1 / 215 به بعد ؛ تفسير فخر رازى ، 4 / 89 به بعد ؛ جواد على ، 6 / 452 - 453 ؛ مدخل الى القران الكريم ، 131 - 132 ؛ بلاشر ، همان ، 68 ؛ نيز :J . Halevy , JA ,1905 ،p. 144 ؛C . Lyall , The Word Hanif and Muslim , JRAS ,1903 ،p. 773 ؛EIQ , II , p. 259 .
( 3 ) . ابن كثير ، 2 / 238 ؛ مطلع النور ، 68 ؛ جواد على ، 6 / 476 .
( 4 ) . دربارهء اين جنگ بنگريد به ابن اثير ، 1 / 442 - 447 ؛ تاريخ طبرى ، 2 / 130 - 131 ؛ تفسير طبرى ، 2 / 188 ، 3 / 193 ؛ تفسير قرطبى ، 7277 - 7290 ؛ تفسير ابن كثير ، 8 / 503 - 511 ؛ فى ظلال القرآن ، 8 / 664 - 675 ؛ تفسير آلوسى ، 3 / 232 - 237 ؛ بيهقى ، دلائل النبوة ، 1 / 56 - 57 ؛ ابن بلهنيد ، صحيح الاخبار ، 4 / 21 - 22 ؛ البداية و النهاية ، 2 / 170 - 176 ؛ تاريخ الخميس ، 212 - 217 ؛ نويدى ، نهاية الارب ، 1 / 251 - 264 ؛ تفسير بيضاوى ، 2 / 576 ؛ تفسير كشاف ، 3 / 288 ؛ اعلام النبوة ، 141 ؛ احمد ابراهيم شريف ، همان ، 154 - 155 ؛ نيز :S . Smith , Events in Arabia in the 6 th Century A . D . , p .435 ؛Le Museon ,1953 ، 3 - 4 ،pp. 277 - 79 ؛Le Museon ,1964 ، 66 ،p. 275 ؛Procopius , 1 , p .180 .
( 5 ) . ازرقى ، اخبار مكة ، 1 / 146 .
( 6 ) . بنگريد به مقالهء مؤلف « العرب و علاقاتهم الدولية فى العصور القديمة » .
( 7 ) . نيز اين سخن او : « اين خانهء خداست و خانهء ابراهيم خليل خدا » در پاسخ به پيك ابرهه كه پيام آورده