يهوديانى كه همراه موسى به سينا رفتند ، به هيچ رو شايستگى و آمادگى نداشتند تا دين توحيدى موسى را ، با آن فلسفهء تجريدى و معنوى ويژه ، بپذيرند . به عكس ، آنها خواستار چيزى براى سير كردن نيازهاى مادى خويش بودند ، چيزى كه دين تازه به آنها نمىداد ، و هيچ يك از رويدادهاى اين كوچ ، گوياى اين نيست كه فرار آنان از مصر با انگيزههاى دينى بوده است . اما گوياى اين هست كه آنان افسوسها مىخوردند از اين كه آداب دينى خويش در مصر را از دست دادهاند و آرزو مىكردند كه دوباره بدانجا نزد بتهاى خويش بازگردند و دست كم همان آداب بتپرستانه را به هر گونهاى شده ، در صحرا بر پاى دارند . « 1 » يكى از آشكارترين دليلهاى بتپرستى آنان ، داستان گوسالهپرستى آنهاست . پرستش گوسالهاى طلايى كه هم در قرآن « 2 » و هم در تورات « 3 » از آن ياد شده است . آن هم در روزگارى كه موسى هنوز ميان آنان است و به كوه سينا رفته تا وحى خداوندى را دريافت دارد .
گفتنى است كه بتپرستى يهوديان بىگمان پىآمد اقامت دور و دراز آنان در مصر و اثرگذارى مصريان بر آنان است ، اين اقامت دور و دراز ، آنان را چنان با دين بتپرستانهء مصريان خو داده بود ، كه خواه از ترس فرعون و خواه از ترس بزرگان بنىاسرائيل ، از پذيرش دعوت موسى به يكتاپرستى سرباز مىزدند ، چيزى كه در اين آيهء قرآن نيز به آن اشارتى آمده است : « [ از مصريان ] كسى به موسى ايمان نياورد جز زاد و رودهايى [ اندكشمار ] از قوم او ، از اين رو كه از فرعون و سرانشان مىترسيدند ، مبادا بلايى بر سر آنان آورند . « 4 » » - البته اينگونه برداشت از آيه بر اين پايه است كه ضمير در « سرانشان » ( ملأهم ) را به قوم موسى بازگردانيم ، نه به قوم فرعون - با چنين نگاهى است كه آيه ، ترس ايمان آوردگان به موسى را ، هم از فرعون مىداند و هم از سران خودشان - سران بنىاسرائيل - از اين گذشته از آيهء ديگرى برمىآيد كه قوم موسى از او دل خوشى نداشتهاند و بيزارى و برائت مىجستهاند و دلتنگى و ملالت نشان مىدادهاند . از اين آيه : « [ قوم موسى به او ] گفتند : همواره آزار و آسيب ديدهايم ، پيش از آن كه نزد ما بيايى و پس از آن كه نزد ما آمدى « 5 » » .
هامش
( 1 ) . مطلع النور ، 107 .
( 2 ) . در اين سورهها : بقره ، 92 ؛ اعراف ، 142 - 152 ؛ طه ، 83 - 98 .
( 3 ) . سفر خروج ، 22 : 7 - 28 .
( 4 ) .فَما آمَنَ لِمُوسى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ( سورهء يونس ، آيهء 83 ) .
( 5 ) .« أُوذِينا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنا وَ مِنْ بَعْدِ ما جِئْتَنا »( سورهء اعراف ، آيهء 129 ) .