برآمدن نذر زنان را در گرو گردآورى هيزم گذارد ؟ و آيا گردآورى هيزم نياز به اين داشت كه زنان براى برآمدن نيازهاى خويش نذر كنند و پس از گذشت زمانى كه نيازشان برآمد ، براى اداى نذر هيزم گرد آورند ؟ اما افسانهء مادر ابراهيم ، از اينها نيز شگفتتر است ، چگونه او پسر را در آتش سلامت ديد و در آغوش كشيد و بوسيد ؟ و چگونه مردم اجازه دادند كه او نزد فرزندش در آتش برود ؟ يا شايد تاريخنگاران ما خواستهاند او را پنهان و مكرانگيزانه نزد پسر بفرستند . همانگونه كه به دنيا آوردن او را نيز پنهانى و نيرنگانه گفتهاند . از اين شگفتتر ، افسانهء دختر نمرود است و اين كه ابراهيم او را براى پسرش « مدين » به زنى گرفت و او بيست پسر - كه همه پيامبر شدند - براى او آورد . و سرانجام اين كه مورخان ما در گزارش اين افسانهها و نيز افسانههايى چون خوراك و لشكر زنبور و مگس و شاخههاى شكوفه و گل و . . . به دنبال چه چيزى هستند ؟ « 1 » اما اين گزارش آنان كه « نمرود » از نبطيان بوده است - نبطيانى كه خود به استقلال بر يك وجب زمين نيز دست نداشتهاند - و كارگزار و دستنشاندهء ضحاك ( كه پارسى بود [ اژدها ] ) در عراق و سرزمينهاى راست و چپ آن بوده است « 2 » : كاش آنان كه اين افسانهها را ساخته و بافتهاند مىدانستند كه نبطيان نه در عراق كه در شمال غربى جزيرةالعرب مىزيستهاند و پايتخت آنان شهر « پترا » بوده است و در ميانهء سدهء دوم پيش از ميلاد و اوايل سدهء دوم ميلادى ، دولتى مستقل برقرار كردهاند . تا آنكه در سال 106 ميلادى در روزگار « تراژان » ( 98 - 117 م ) ، روميان بر آنان دست يافتند [ و دولت آنان را پايان دادند ] . و اينها آشكار مىكند كه روزگار ابراهيم با روزگار نبطيان فاصله و تفاوت بسيار داشته است . « 3 »
به داستان ابراهيم و قومش بازگرديم . ابراهيم چون از ايمان آوردن قوم خويش دلسرد و نوميد شد ، به ويژه پس از بگومگويش با فرمانروا « 4 » ، بر آن شد تا از آن جا هجرت كند : « و
هامش
( 1 ) . ابن اثير ، 1 / 115 - 117 ؛ ابن كثير ، 1 / 149 ؛ تاريخ طبرى ، 1 / 288 - 290 ؛ تاريخ الخميس ، 95 - 96 ؛ مقدسى ، 3 / 56 ؛ مسعودى ، اخبار الزمان ، 104 - 109 ؛ تفسير مقاتل ، 1 / 123 - 124 .
( 2 ) . تاريخ طبرى ، 1 / 291 - 292 ؛ ابن اثير ، 1 / 116 - 117 .
( 3 ) . دربارهء دولت نبطيان بنگريد به كتاب مؤلف بلاد العرب .
( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 258 . براى شرح آن بنگريد به : تفسير طبرى ، 5 / 429 - 438 ؛ تفسير كشاف ، 1 / 304 - 306 ؛ تفسير نسفى ، 1 / 130 - 131 ؛ الدر المنثور ، 1 / 332 - 333 ؛ تفسير قرطبى ، 3 / 283 - 284 ؛ تفسير روح المعانى ، 3 / 15 - 19 .