اوج اينگونه گزارشهاى اسرائيلى دربارهء موسى است . البته برخى از مورّخان ، پيشگويى را نه از ستارهبينان كه از خود بنىاسرائيل دانستهاند و شخص پيشگويى شده را ابراهيم شمردهاند . « 1 »
بارى پرسش اين است كه چرا مورخان مىكوشند تا ستارهبينان را غيبدان بشمرند و غيبدانى آنان را - چنان كه در داستان ابراهيم گفتهاند - تا آگاهى از سال و ماه ولادت او پيش برند . گرچه مورخان ، آن سال و ماهى را كه ستارهبينان پيش گفته بودند ، براى ما بازنگفتهاند . از اين گذشته ، اين كه ابراهيم در غار به دنيا آمد و مادرش او را در آنجا تنها نهاد و تنها روزى يك بار به او سر مىزد ، بىآن كه كسى ، حتى پدر ابراهيم از اين راز سر در آورد ، آيا ساختگى و گزافه نمىنمايد ؟ افزون بر اينها مورخان اين افسانهها را از كجا آوردهاند ؟
از ديدگاه من چه بسا ولادت ابراهيم با امورى خارق العاده همراه بوده است - و اين چيزى است كه آن را منكر نيستيم و نبايد هم منكر باشيم - اما اين امور خارق العاده ، به گونهاى كه مورخان گزارش كردهاند و همانها را با اندك تفاوتهايى دربارهء برخى از ديگر پيامبران نيز باز آوردهاند ، بر ساختههايى است كه در ساخت و پرداخت آنها گزارشهاى اسرائيلى نقش نخست را داشتهاند . بعدها نيز مورخان مسلمان با اين كه مىدانستهاند ، تورات تحريف شده است ، چيزهايى بر آنها افزودهاند و بدينگونه گاه تحريفهاى تورات را دوباره تحريف كردهاند ، و پىآمد آن و اين ، چنين شده كه كتابهاى آنان چنين و چنان گردد .
2 . وطن ابراهيم خليل و روزگار او
تورات ، ابراهيم خليل ( ع ) را « ابرام بن تارح » خوانده است . « 2 » اما قرآن نام پدر او را [ بر اساس بيشترينهء روايات ] « آزر » گفته است : در اين آيه : « آنگاه كه ابراهيم به پدر خويش آزر گفت :
آيا بتها را به خدايى مىگيرى » . « 3 »
هامش
( 1 ) . ابن اثير ، 1 / 170 ؛ طبرى ، 1 / 234 - 237 ، 387 - 388 ؛ ابن كثير ، 1 / 237 - 238 ؛ يعقوبى ، تاريخ ، 1 / 23 ؛ مسعودى ، مروج الذهب ، 1 / 56 ؛ انجيل متى ، 2 / 1 - 22 بسنجيد با : تفسير المنار ، 1 / 313 ؛ مقدسى ، 3 / 45 ؛ تفسير طبرى ، 12 / 65 - 67 ( داستانى مشابه از قوم صالح ( ع ) ) .
( 2 ) . تورات ، خليل را تا سن 99 سالگى « ابرام » خوانده و از آن پس « ابراهيم » بنگريد به تورات ، سفر پيدايش ، 11 : 27 - 31 ، 12 : 4 ، 7 ، 9 ، 10 ، 14 ، 16 ، 18 ، 13 : 1 - 8 ، 12 ، 14 ، 18 ، 14 : 13 ، 14 ، 19 ، 22 ، 23 ، 15 : 1 - 3 ، 13 ، 18 ، 16 : 1 - 6 ، 15 ، 17 : 1 - 6 .
( 3 ) .« إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً »( سورهء انعام ، آيهء 74 ) ، براى تفسير آن بنگريد به : تفسير طبرى ، 11 / 465 - 469 ؛ تفسير نسفى ، 2 / 53 ؛ الجواهر فى تفسير القرآن الكريم ، 4 / 56 .