توان رزمى آنان نيست . چنانچه در نافرمانى از خدا ، ما و ايشان يكسان باشيم ، توان رزمى آنان ، بيش از ما خواهد بود . اگر از راه فضيلت بر ايشان پيروز نگرديم ، با نيرو نظامى خود نمىتوانيم بر آنان پيروز گرديم . بدانيد كه نگهبانانى از سوى خدا بر رفتار و كردار شما گماشتهاند كه از رفتارهاى شما آگاهاند ، پس ، از آنان شرم بداريد .
شما كه در راه خدا گام بر مىداريد ، از فرمان خدا سر مپيچيد . مگوييد : دشمن ما بدتر از ما است و هرگز بر ما چيره نخواهد گشت . زيرا بسا مردم بودهاند كه مردمى بدتر از خودشان ، بر ايشان چيره گشته است . همچنان كه وقتى بنى اسرائيل به كارهايى كه مايهء خشم خدا مىگردد ، روى آوردند ، بىدينان مجوس ، بر آنان چيره گشتند و در ميان خانههاى بنى اسرائيل ( در پى آنان براى كشتنشان ) مىگشتند و آن ، وعدهاى انجام يافته بود . ( 1 )
همان گونه كه براى پيروزى بر دشمن از خدا يارى مىخواهيد ، براى پيروزى بر خويشتن نيز از او درخواست يارى كنيد . از خداى بلند پايه ، همان را براى خود و شما ، درخواست مىكنم .
در پيمودن راه ، با مسلمانان مهربان باش . آنان را به پيمودن راهى كه رنجورشان سازد ، وادار مكن . ايشان را از منزلى كه برايشان سازگار است ، بازمدار ، تا زمانى كه با دشمن رو به رو مىگردند ، رنج سفر از نيرويشان نكاسته باشد . زيرا ايشان به سوى دشمنى مىروند كه در جايگاه خود است و از جان و مال خود ، دفاع مىكند .
روزها و شبهاى جمعه ، با همراهان خود ( در اردوگاه ) بمان تا ايشان بياسايند و نيز شمشيرها و وسايل خود را مرمّت كنند . جايگاه سپاهيان خود را دور از شهرهاى مردمى كه با ما در صلحاند و همچنين شهرهاى مردم ذمى ، برگزين . از اين رو ، جز كسى كه به دين وى اعتماد دارى ، هيچ كس ديگر از همراهان تو ، نبايد به آن شهرها گام نهد . نيز به هيچيك از مردم شهر ، نبايد هيچ آسيبى برسد ؛ زيرا ايشان داراى حرمت و پيمانى هستند كه تو ناگزير از رعايت آن هستى ، چنان كه ايشان نيز ناگزير از شكيبايى بر آنند . پس تا زمانى كه در برابر شما ، شكيبا هستند ، شما نيز به آنان نيكى كنيد . نبايد با ستم كردن بر همپيمانان ، بر مردم حربى پيروز گرديد .
هنگامى كه به سرزمين دشمن رسيدى ، جاسوسانى ميان خود و ايشان گسيل كن ، نبايد كار دشمن بر تو پنهان بماند . جاسوسان چه از عرب و چه از همان سرزمين ، بايد كسانى باشند كه به راستگويى و پاكدليشان اعتماد داشته باشى . زيرا گزارش فرد دروغگو ، گرچه برخى از گزارشهاى او راست باشد ، براى تو سودى نخواهد داشت . جاسوس ناراست ، به زيان تو جاسوسى مىكند ، نه به سود تو . بايد زمانى كه به سرزمين دشمن نزديك مىگردى ، بر شمار طلايهدارانت بيفزايى . گروههاى شبيخون بفرست تا راه را بر گروههاى شبيخون دشمن و نيروهاى امدادى و مراكز آسايش آنان ، ببندند و طلايهداران به جستجوى مراكز حساس نظامى باشند .
طلايهداران را از همراهان خردمند و دلير خود ، برگزين . اسبهاى پيشتاز برايشان برگزين . چنانچه با دشمنى رو به رو مىگردند ، نيروى انديشهء تو نخستين چيزى باشد كه دشمن با آن رو به رو مىگردد . كار دستههاى شبيخون را به رزمندگان خداجو و بردبار و نيرومند ، بسپار . از روى هوس ، كسى را در آن گروه ، جاى مده ، زيرا از اين راه ، بيش از آنكه به نزديكان خود ، محبت كنى ، انديشهء خود را تباه كردهاى .
هيچ گروه طلايهدار يا دستهء شبيخون را به سويى كه بيم آسيب و كشته شدن يا خوارى مىرود ، مفرست .
زمانى كه دشمن را ديدى ، سپاهيان دور دست و طلايهداران و گروههاى شبيخون ، همه را به خود بپيوند ؛ همهء 1 . سورهء إسراء / 6 ، بنگريد : تفسير الصّافى ، فيض كاشانى 1 / 958 . م .
مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي ) — صفحة 798
مساهمون: محمد حميد الله
ص٧٩٨