وَ ما لِيَ
و چيست مرا كه از روى صدق
لا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي
نپرستم آن كسى را كه بيافريد مر او از عدم بوجود آورد
وَ إِلَيْهِ
و بسوى حكم و جزاى او
تُرْجَعُونَ
بازگردانيده خواهيد شد روز قيامت اضافت فطرت به خود اظهار شكر است و اضافت بعث به كافران مبالغه در تهديد روز جزاء
أَ أَتَّخِذُ
آيا فرامىگيرم
مِنْ دُونِهِ
بجز خداى
آلِهَةً
خدايان ديگر يعنى بتان
إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمنُ
اگر خواهد خدا مرا
بِضُرٍّ
بگزندى يعنى اگر خواهد كه ضررى به من رساند
لا تُغْنِ عَنِّي
كفايت نمىكند از من
شَفاعَتُهُمْ شَيْئاً
درخواست بتان چيزى را از ان ضرر يعنى ايشان بلا از من دفع نمىكنند
وَ لا يُنْقِذُونِ
و نرهانند مرا و خلاص نكنند پس اگر من آن را كه توانائى ندارد بر نفع و ضرر بپرستم و از عبادت آنكه قادر است به رسانيدن نفع و رهانيدن از ضرر دست بدارم
إِنِّي إِذاً
به درستى كه من آن هنگام باشم
لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ
در گمراهى آشكارا و هويدا چون قوم اين سخن از وى شنيدند قصد قتل وى كردند و او روى به پيغمبر آورده گفت
إِنِّي آمَنْتُ
به درستى كه من بگرويدم
بِرَبِّكُمْ
به پروردگار شما
فَاسْمَعُونِ
پس بشنويد ايمان مرا تا فرداى قيامت بر من گواهى دهيد و گفتهاند اين خطاب با قوم كرد و ايشان او را سنگ مىزدند تا كشته شد و قبر او در بازار انطاكيه است و قولى آنست كه او را كشتند و خداى تعالى او را زنده گردانيد و به بهشت برد امام حسن رض بصرى بر آنست كه چون قصد قتل وى كردند حق سبحانه او را به آسمان برد از روى كرامت
قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ
گفتند مر او را كه اى حبيب درآى به بهشت چون در بهشت درآمد
قالَ يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ
گفت كاشكى قوم من دانا شدندى
بِما غَفَرَ لِي
بهآنكه بيامرزيد مرا
رَبِّي
پروردگار من
وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ
و گردانيد مرا از نواختگان باكرام قولى آنست كه پيغمبران و ملك و مؤمنان كشته شدند و قولى آنست كه به سلامت بيرون رفتند و حبيب نجار كشته شد يا به آسمان رفت
وَ ما أَنْزَلْنا
و نفرستاديم ما
عَلى قَوْمِهِ
بر قوم حبيب
مِنْ بَعْدِهِ
از پس قتل يا دفع او
مِنْ جُنْدٍ
هيچ لشكرى
مِنَ السَّماءِ
از آسمان
وَ ما كُنَّا
و نبوديم ما
مُنْزِلِينَ
فروفرستنده لشكرى براى هلاك قومى يعنى كفار از ان خوارتر و بىمقدارترند كه اهلاك ايشان را لشكرى بايد و انزال لشكر ملائكه روز بدر و حنين براى تعظيم پيغمبر ما بوده صلى اللّه عليه و سلّم نه آنكه لشكر كفار در حسابى بوده باشد .