وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ
و بعد از سوگند ايشان بر عدم لبث در دنيا گويند آنان كه دادهاند ايشان را دانشى
وَ الْإِيمانَ
و ايمان يعنى مؤمنان و علماء از ملائكه و انس گويند چرا دروغ مىگوئيد
لَقَدْ لَبِثْتُمْ
به درستى كه درنگ كرديد در دنيا و مكث شما مذكور و مسطور است
فِي كِتابِ اللَّهِ
در لوح محفوظ يا در قرآن آنجا كه گفت و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون يا در علم الهى يا در قضاى او يا در آنچه بر شما نوشته كه زمان مكث شما باشد - و شما بدان مقدار در دنيا يا در قبور بودهايد
إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ
تا روز برانگيختن
فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ
پس اين است روز برانگيختن كه انكار مىكرديد
وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ
و ليكن بوديد شما كه از فرط جهل و عدم تفكر
لا تَعْلَمُونَ
نمىدانستيد كه بعث حق است پس كافران آغاز اعتذار كرده براى تدارك ما فات طلب رجوع كنند به دنيا و اجابت نيابند
فَيَوْمَئِذٍ
پس آن روز
لا يَنْفَعُ
سود نكند
الَّذِينَ ظَلَمُوا
آنان را كه ستم كردند بر خود بكفر
مَعْذِرَتُهُمْ
عذرخواهى ايشان
وَ لا هُمْ
و نه ايشان
يُسْتَعْتَبُونَ
خوانده شوند به چيزى كه ازاله عذاب ايشان كند يعنى ايشان را نگويند كه استرضاى خداى كنيد زيرا كه خداى از ايشان راضى نشود
وَ لَقَدْ ضَرَبْنا
و هر آئينه بيان كرديم
لِلنَّاسِ
براى مردمان
فِي هذَا الْقُرْآنِ
درين قرآن
مِنْ كُلِّ مَثَلٍ
از هر مثلى كه ايشان را به كار آيد در بيان توحيد و حشر و صدق رسل ع
وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ
و اگر به يارى تو اى محمد ص بديشان يعنى منكران و معاندان معجزه كه مىطلبند
لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
هر آئينه گويند آنان كه نگرويدهاند از فرط عناد و غايت تمرد و فساد
إِنْ أَنْتُمْ
نيستيد شما يعنى پيغمبر و مؤمنان
إِلَّا مُبْطِلُونَ
مگر تباهكاران و دروغگويان و بربافتگان
كَذلِكَ
همچنين
يَطْبَعُ اللَّهُ
مهر مىنهد خداى تعالى
عَلى قُلُوبِ الَّذِينَ
بر دلهاى آنان كه
لا يَعْلَمُونَ
نمىدانند در طلب دانش نيستند
فَاصْبِرْ
پس شكيبائى كن اى محمد ص بر آزار ايشان
إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ
به درستى كه وعده خداى تعالى به نصرت تو و اعلاى كلمه غالب شدن دين تو
حَقٌّ
راست است و خداى بدان وفا خواهد كرد
وَ لا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ
و ترا به سبك سارى ندارند آنان كه
لا يُوقِنُونَ
بىگمان نمىشوند در امر معاد يا ترا بدان نيارند كه تعجيل كنى در دعاى عذاب بر ايشان كه آن بهوقتى مقرر باز بسته است و چون آن وقت درآيد حكم الهى بظهور رسد - بيت
نگهداريد وقت كارها را * كه هر كارى بهوقتى باز بست است .