وَ مِنْ آياتِهِ
و از دلالتهاى قدرت او
خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
آفريدن آسمانها و زمينها است
وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ
و مخالفت زبانهاى شما در سخن گفتن چه به آوازهاى پست و بلند و چه به فصاحت و لكنت يا اختلاف لغتهاى شما از عربى و تركى و فارسى و هندى و امثال آن در لباب آورده كه اصول تمام زبانهاى مختلفه هفتاد و دو است نوزده در اولاد سام و هفده در فرزندان حام و سى و شش در بنى يافت
وَ أَلْوانِكُمْ
و ديگر اختلاف رنگهاى شما در سرخى و سفيدى و سياهى و زردى و يا در تخطيطات اعضا و هيئات و اشكال آن كه مطلقا هيچ آدمى در همه چيز مشابه ديگر آدمى نيست حتى توامين كه با وجود توافق مواد و اسباب ايشان البته در بعضى از چيزها مخالف خواهند بود
إِنَّ فِي ذلِكَ
به درستى كه در مخالفت السنة و الوان آدميان با آنكه از يك پدر و مادر زادهاند
لَآياتٍ
هر آئينه نشانهاى قدرت و حكمت است
لِلْعالِمِينَ
مر عالميان را يعنى بر هيچ عاقل از ملك و انس و جن پوشيده نيست كه درين اختلاف حكمت كلى مندرج است چه اگر برين وجه نبودى امتياز بين الاشخاص مشكل بودى و بسيار مهمات معطل بماندى و حفص بكسر لام خواند يعنى اين دلالت مر دانايان را است كه در ان نظر كنند و بكنه آن روند
وَ مِنْ آياتِهِ
و از علامات قدرت كامله اوست
مَنامُكُمْ
خواب كردن شما
بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ
به شب و روز جهت استراحت قواى نفسانى و قوت قواى طبيعى
وَ ابْتِغاؤُكُمْ
و جستن شما روزى را
مِنْ فَضْلِهِ
از بخشش او يعنى طلب معاش بروز و شب و گفتهاند منام مخصوص به شب است و ابتغا بروز در آيت تقديم و تاخير است بحسب معنى
إِنَّ فِي ذلِكَ
به درستى كه در خواب شب و طلب معيشت روز
لَآياتٍ
هر آئينه دلالتها و عبرتهاست
لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
براى گروهى كه بشنوند به گوش هوش
وَ مِنْ آياتِهِ
و از نشانهاى حكمت او
يُرِيكُمُ الْبَرْقَ
آنست كه مىنمايد بشما برق را
خَوْفاً
براى ترسانيدن مسافران از صاعقه
وَ طَمَعاً
و در طمع افگندن مقيمان براى باران
وَ يُنَزِّلُ
و فرومىفرستد
مِنَ السَّماءِ
از جهت آسمان يا از ابر
ماءً
آبى را
فَيُحْيِي
پس زنده گرداند
بِهِ الْأَرْضَ
بدان آب زمين را تا ازو گياه تر و تازه مىرويد
بَعْدَ مَوْتِها
از پس افسردگى و پژمردگى آن
إِنَّ فِي ذلِكَ
به درستى كه درين برق و باران -
لَآياتٍ
هر آئينه علامتهاست بر قدرت الهى
لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
مر گروهى را كه تعقّل كنند در تكوّن كائنات حق تا بر ايشان ظاهر گردد كمال قدرت صانع در هر حادثه .