مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ
هر كه بيارد خصلتى نيكو يا معرفتى بتوحيد ربّانى يا طاعتى باخلاص
فَلَهُ
پس مر او راست
خَيْرٌ
نيكوتر
مِنْها
از ان خصلت يا طاعت يا معرفت يا هر كه بيارد نيكى در دنيا او را باشد بهتر از ان در آخرت
وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ
و هر كه بيارد بدى چون شرك و تكذيب
فَلا يُجْزَى الَّذِينَ
پس داده نشوند آنان كه
عَمِلُوا السَّيِّئاتِ
كردند بديها را
إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ
مگر مثل آن چيزى كه بودند كه در دنيا عمل مىكردند ظاهر آيت دليل است بر آنكه ثواب حسنه بهتر از ان خواهد بود و پاداش سيه مثل آن باشد و وضع مظهر در موضع مضمر جهت تقبيح حال بدكاران است بتكرار اسناد سيه بديشان و فائدهء اين صورت انزجار عقلا است از ارتكاب سيئات بيت
هر چه در عقل و شرع بد باشد * نكند هر كه با خرد باشد
آوردهاند كه چون حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم در زمان هجرت به جحفه رسيد شوق حرم كعبه و آرزوى مولود در باطن مباركش ظاهر گشت جبرئيل عليه السلام بدين آيت فرود آمد
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ
به درستى كه آنكه فرض كرده است
عَلَيْكَ الْقُرْآنَ
بر تو تبليغ قرآن يا عمل بدان
لَرادُّكَ
هر آئينه بازگرداننده است ترا
إِلى مَعادٍ
بجاى بازگشت يعنى مكه و گويند اين وعدهء فتح مكه بود و نزد بعضى معاد جنت است و در تاويلات كاشى آورده است كه معاد فنا فى اللّه است در احديّت ذات و بقا باللّه در مقام تحقق بجمع صفات و بر سالك مستبصر اينجا سر منه بداء و اليه يعود روشن مىگرد نظم
چون ازو بد اين و آن را ابتدا * هم به دو بايد كه باشد انتها
نورهائى را كه كرد از حق طلوع * جمله را هم سوى او باشد رجوع
قُلْ
بگو اى محمد
رَبِّي
پروردگار من
أَعْلَمُ
داناترست
مَنْ جاءَ بِالْهُدى
كسى كه آورد راه راست را يا توحيد يا قرآن را و آن منم
وَ مَنْ هُوَ
و آن كسى كه او
فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
در گمراهى هويداست چون منكران من
وَ ما كُنْتَ تَرْجُوا
و نبودى تو كه اميد داشته باشى
أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ
آنكه فرستاده شود به تو قرآن پس ما نفرستاديم به تو كتاب
إِلَّا رَحْمَةً
مگر به جهت بخشايشى
مِنْ رَبِّكَ
از نزديك پروردگار تو
فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً
پس مباش هم پشت ديار
لِلْكافِرِينَ
مر ناگرويدگان را يعنى مدارا مكن با ايشان و ملتمس ايشان را اجابت مفرماى
وَ لا يَصُدُّنَّكَ
و بايد كه كافران بازندارند ترا
عَنْ آياتِ اللَّهِ
از خواندن آيتهاى خداى تعالى و عمل كردن بدان
بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ
بعد از آنكه فرود آمده است به تو
وَ ادْعُ
و بخوان خلق را
إِلى رَبِّكَ
بسوى عبادت پروردگار خود
وَ لا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
و مباش از شركآورندگان .