وَ قِيلَ ادْعُوا
و گويند كافران را كه بخوانيد
شُرَكاءَكُمْ
انبازان خود را يعنى آنان را كه شريك ما مىساختند از بتان تا عذاب از شما دفع كنند
فَدَعَوْهُمْ
پس بخوانند ايشان را به اميد نصرت
فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا
پس اجابت نكنند
لَهُمْ
مر ايشان را به جهت عجز از اجابت و نصرت
وَ رَأَوُا الْعَذابَ
و ببينند عذاب را تابعان و متبوعان
لَوْ أَنَّهُمْ
تمنا برند كه كاشكى ايشان
كانُوا يَهْتَدُونَ
بودندى كه راه يافتندى به حيله كه عذاب از خود دفع كردندى يا راهيافته بودندى به حق تا از عذاب ايمن شدندى
وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ
و به ياد آور روزى را كه ندا كند حق سبحانه اهل تكذيب را
فَيَقُولُ
پس گويد
ما ذا أَجَبْتُمُ الْمُرْسَلِينَ
چه جواب داديد فرستادگان را چون شما را به حق دعوت كردند
فَعَمِيَتْ
پس پوشيده شود
عَلَيْهِمُ الْأَنْباءُ
بر ايشان خبرها يعنى آنچه پيغمبران گفته باشند يا فراموش كنند حجتها را
يَوْمَئِذٍ
در آن روز ندانند كه چه گويند
فَهُمْ لا يَتَساءَلُونَ
پس ايشان نپرسند از يكديگر كه چه جواب گوئيم به جهت آنكه سائل و مسئول همه درمانده باشند يا از غايت دهشت و حيرت پرواى پرسش نكنند
فَأَمَّا مَنْ تابَ
پس اما آنكس كه توبه كند از شرك
وَ آمَنَ
و بگرود به خدا و رسول
وَ عَمِلَ صالِحاً
و بكند عمل شايسته
فَعَسى أَنْ يَكُونَ
پس شايد بلكه بايد كه باشد
مِنَ الْمُفْلِحِينَ
از رستگاران نه از ستمكاران و در وقت سؤال از جواب فرود نماند و رستگارى به اجابت حضرت رسالت پناه عليه صلوات اللّه باز بسته است بيت
مزن بىرضاى محمد ص نفس * ره رستگارى همين است و بس
آوردهاند كه صناديد عرب طعنه مىزدند كه خداى تعالى چرا محمد ص را براى نبوّت اختيار كرد - بايستى كه چنين منصب عالى به بزرگتر اهل مكّه و طائف رسيدى لو لا نزل هذا القرآن على رجل من القريتين عظيم حق سبحانه در جواب ايشان فرمود
وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ
و پروردگار تو مىآفريند آنچه مىخواهد بىموجبى و مانعى و اختيار مىكند و برمىگزيند از براى تبليغ رسالت هرك را خواهد چنانچه رسالت را حضرت صلى اللّه عليه و سلّم برگزيد
ما كانَ
نيست و نباشد
لَهُمُ الْخِيَرَةُ
مر كافران را چون وليد بن مغيره و سائر طاغيان اختيارى در ان يعنى ايشان را نرسد و نسزد كه براى نبوت كسى را برگزينند چه زمام اختيار در قبضه اقتدار قادر مختار است هرك را خواهد برگزيند و هرك را خواهد رد كند
سُبْحانَ اللَّهِ
پاكى مر خداى راست از آنكه كسى را بر بالاى او اختيارى بود
وَ تَعالى
و برتر است خداى
عَمَّا يُشْرِكُونَ
از آنچه شرك مىآورند بتپرستان و شريك مىگيرند .