بَلْ قالُوا
بلكه گفتند بىتدبّر و تفكّر
مِثْلَ ما قالَ الْأَوَّلُونَ
مانند آنكه گفته بودند پيشينيان از كفار
قالُوا
گفتند
أَ إِذا مِتْنا
آيا چون بميريم ما
وَ كُنَّا تُراباً
و باشيم خاك
وَ عِظاماً
و استخوانى خالى كهنه
أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
آيا ما برانگيختهشدگانيم استفهام بر سبيل انكار است و تكرار از براى تاكيد است يعنى چون خاك شويم حشر و بعث چگونه بما راه يابد
لَقَدْ وُعِدْنا
هر آئينه وعده داده شديم
نَحْنُ وَ آباؤُنا
ما و پدران ما
هذا
اين سخن را
مِنْ قَبْلُ
پيش از آمدن محمد صلى اللّه عليه و سلّم يعنى ما را و پدران ما را بوعده حشر و نشر تخويف كردهاند و اين وعده راست نشد
إِنْ هذا
نيست اين قول
إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ
مگر افسانه پيشينيان و اكاذيب ايشان كه در صحائف نوشتهاند و گذاشته
قُلْ
بگو اى محمد ص مر اين منكران را كه بگوئيد
لِمَنِ الْأَرْضُ
مر كراست زمين
وَ مَنْ فِيها
و آنكه در وى است از مخلوقات يعنى مالك و خالق زمين كيست جواب دهيد مرا
إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
اگر هستيد كه مىدانيد
سَيَقُولُونَ
زود باشد كه بگويند در جواب تو كه زمين و آنچه در او است
لِلَّهِ
مر خداى راست مشركان مكه معترف بودند بر آنكه آفريدگار زمين و اهل وى اللّه است پس چون ترا چنين جواب دهند
قُلْ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ
بگو آيا پند نمىگيريد و در نمىيابيد كه كسى كه اولا قادر باشد بر آفريدن اهل زمين ثانيا نيز از ايجاد و اعاده ايشان عاجز نخواهد بود
قُلْ
بگو اى محمد ص ديگر بار
مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ
كيست آفريدگار آسمانهاى هفتگانه با عظمت و رفعت و شكل عجيب و هيئت غريب آن
وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
و كيست پروردگار عرش بزرگ كه اعظم مخلوقات است
سَيَقُولُونَ
زود باشد كه گويند آسمانهاى رفيع و عرش عظيم
لِلَّهِ
مر خداى راست و رب همه او است
قُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ
بگو آيا پرهيز نمىكنيد از شرك به نسبت چنين خالقى و هم از مخلوقات او او را شريك مىسازيد
قُلْ مَنْ بِيَدِهِ
بگو كيست آنكه بدست اوست يعنى بقبضه اقتدار اوست
مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
بادشاهى همه چيزى در موضح گويد مضرت و منفعت اشياى يا خزائن آن
وَ هُوَ يُجِيرُ
و او زينهار دهد و به فرياد رسد و نگاه دارد و ايمن گرداند از عذاب خود هر كرا خواهد
وَ لا يُجارُ عَلَيْهِ
و زينهار داده نشود برو يعنى كسى نتواند كه كسى را از عذاب او ايمن گرداند و در پناه آورد و زينهار گيرد جواب گوئيد
إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
اگر هستيد كه بدانيد .