يَسْئَلُونَكَ
مىپرسند ترا كه
ما ذا يُنْفِقُونَ
چه چيز نفقه كنند سؤالكننده عمرو بن جموح بود رض مردى بزرگ و توانگر از حضرت پرسيد كه مال چندين دارم چه نفقه كنم حق تعالى فرمود
قُلْ
بگو اى محمد صلى اللّه عليه و آله و سلم
ما أَنْفَقْتُمْ
آنچه نفقه مىكنيد و اخراج مىنمائيد
مِنْ خَيْرٍ
از مال
فَلِلْوالِدَيْنِ
پس براى مادر و پدر او بايد داد سؤال از وجه نفقه بود و جواب در بيان مصرف آمد كه اهتمام بدان بيشتر است زيرا كه نفقه وقتى معتد به باشد كه به محل خود واقع شود و از جمله مصارف نفقه والدين اهم است
وَ الْأَقْرَبِينَ
و خويشان نزديك كه وارث نباشند چه آن صله رحم است
وَ الْيَتامى
و بىپدران خوردسال كه قادر نباشند بر اكتساب نفقات
وَ الْمَساكِينِ
و درويشان كه چاره معيشت خود ندارند
وَ ابْنِ السَّبِيلِ
و راهگذريان و مهمانان
وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ
و آنچه بكنيد از نيكوئى با هركسى كه باشد
فَإِنَّ اللَّهَ
پس به درستى كه خداى
بِهِ عَلِيمٌ
به آن چيز دانا است و بر آن جزا خواهد داد
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ
فرض شد بر شما كارزار كردن با دشمنان دين و نزد محققان قتال بر نفس و شيطان است زيرا كه عظيمترين دشمنان اينانند و اين قتال را شما سخت مكروه مىدانيد چرا كه نفس را خوردنى خوش و خوابيدن و لباس اعلى پوشيدنى خوش مىنمايد و نخواهد كه در گذشته روى به بندگى آرد خود را يكى ازين بندگان حق شمارد پس خلاف نفس بر شما مكروه است و حال آنكه خلاف نفس بر شما بهتر است از عبادت صد سال
وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ
و آن قتال مكروه است مر طبع شما را و شاق است بر نفس شما و اين كراهيت نه فرمان خداى را بوده بلكه مقتضاى طبع بشرى آن است كه تلف مال و هلاك نفس را كاره باشد
وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً
و شايد كه شما مكروه داريد چيزى را به نفرت طبيعت خود
وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
حال آنكه آن نيكوئى باشد شما را چون غزو كه مكروه مىشماريد و نيكوئى شما در آنست هم بحسب دنيا از ظفر و غنيمت و قهر اعدا و اعزاز دين و هم به جهت آخرت از رتبه شهادت و نعيم مخلّد و درجات عليّين
وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا
و شايد آنكه دوست داريد
شَيْئاً
چيز را از روى كسالت طبع كه آن تخلف است از جهاد
وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ
و آن بدى باشد مر شما را هم در دنيا بتحمل ذل و غلبه اعدا و هم در آن سراى بحرمان از ثواب غزو و بعد از درجه شهدا
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ
و خداى مىداند مصلحت شما
وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ
و شما آن را نمىدانيد -