وَ أَلْقَوْا إِلَى اللَّهِ
و بيفگنند به خداى
يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ
در آن روز صلح را يعنى خواهند كه از در صلح درآيند و معترف شوند به گناه و گردن نهند حكم خداى را يا اسلام آرند و هيچكدام سود ندارد مصرعه چون كار ز دست رفت فرياد چه سود
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ
و گم گردد از ايشان يعنى باطل و زائل شود
ما كانُوا يَفْتَرُونَ
آنچه بودند كه دروغ برمىبافتند از شفاعت بتان و دستگيرى ايشان چه بجاى شفاعت از ايشان شناعت بينند
الَّذِينَ كَفَرُوا
آنان كه نگرويدند به خداى
وَ صَدُّوا
و بازداشتند مردمان را
عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
از راه خداى يعنى از ايمان به حضرت مصطفى ص
زِدْناهُمْ
بيفزائيم ايشان را
عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ
عذابى بالاى عذابى
بِما كانُوا
بسبب آنكه بودند كه بمنع مردم از اسلام
يُفْسِدُونَ
تباهى مىكردند پس يك عذاب براى كفر ايشان است و يكى براى منع ديگران از اسلام و گفتهاند زيادتى عذاب آنست كه ماران بزرگ خلقت و كژدمان عظيم جثّه بر ايشان گمارند و ايشان گريزان شده خواهند كه خود در ميان آتش پنهان شوند و در زاد المسير گفته كه پنججوئى از روئين گداخته به طرف ايشان روان گردد و به سه جوى از ان معذب شوند در مقدار شبى از شبهاى دنيا و به دو جوى ديگر در مدّت اندازه روزى از روزهاى اين جهان و گويند زيادتى اين عذاب بزمهرير باشد
وَ يَوْمَ نَبْعَثُ
و ياد كن اى محمد روزى را كه برانگيزيم
فِي كُلِّ أُمَّةٍ
در ميان هر گروهى
شَهِيداً عَلَيْهِمْ
گواهى بر گفتار و كردار ايشان
مِنْ أَنْفُسِهِمْ
از نفسهاى ايشان يعنى پيغمبرى كه هم از ايشان مبعوث بوده بر ايشان
وَ جِئْنا بِكَ
و بياريم ترا نيز
شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ
گواهى بر اين گروه يعنى بر امت تو تا بر تصديق مؤمنان و تكذيب مشركان گواهى دهى
وَ نَزَّلْنا
و فروفرستاديم
عَلَيْكَ الْكِتابَ
بر تو قرآن را
تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ
بيانى روشن براى همه چيز از امور دين و دنيا به تفصيل و اجمال صاحب مدارك فرموده كه در بيان آنچه محتاج اليه باشد از شرعيات و در احكام منصوصه ظاهر است و در آنچه ثابت شود به سنّت و اجماع و قياس مرجع آنها نيز قرآن است چه در ان ماموريم بمتابعت رسول عليه السلام كه و اطيعوا الرسول و بيان كرده و حث كرده است ما را بر اجماع و تهديد بر ترك آن كه و من يتبع غير سبيل المؤمنين و فرموده است به عبرت و استدلال كه اصل قياس است حيث قال فاعتبروا يا اولى الابصار پس قرآن تبيان همه چيزها باشد
وَ هُدىً
و راه نمودن به حق
وَ رَحْمَةً
و بخشايش بر همه اگر به دو بگروند
وَ بُشْرى
و مژدگانى به بهشت
لِلْمُسْلِمِينَ
مر مسلمانان را خاصة .