إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ مِنْكُمْ
چون قصد كردند دو گروه از شما كه مسلمانانند بنو حارثه از اوس و بنو سلمه از خزرج
أَنْ تَفْشَلا
آنكه بددلى كنند و بازگردند بهوقتى كه ابن ابىّ بازگشت
وَ اللَّهُ
و او حالست يعنى چگونه گريزند و بازگردند و حال آنكه خدا
وَلِيُّهُما
يار و نگهدار اين دو گروه بود
وَ عَلَى اللَّهِ
و بر خدا نه بر غير او
فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
بايد كه توكل كنند گرويدگان تا ايشان را نصرت دهد
وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ
و به درستى كه خدا نصرت داد شما را
بِبَدْرٍ
بموضعى كه آن را بدر گويند و آن چاهيست منسوب ببدر بن كلده
وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ
و حال آنكه شما بوديد خوار در چشم دشمنان يعنى اندك مىنموديد و ايشان از حرب شما حسابى نه داشتند
فَاتَّقُوا اللَّهَ
پس بترسيد از خدا و به كثرت مشركان و بازگشتن منافقان بددل مشويد
لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
شايد كه توفيق يابيد و شكر گوئيد تا نعمت نصرت بر شما زياده گردد پس از نصرت مؤمنان در حرب بدر خبر مىدهد و مىگويد كه ياد كن آن وقت را
إِذْ تَقُولُ
چون مىگفتى
لِلْمُؤْمِنِينَ
مر آن گرويدگان را وقتى كه درمانده بودند
أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ
آيا هرگز كفايت نمىكند و بسنده نيست
أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ
آنكه مددگارى كند پروردگار شما شما را
بِثَلاثَةِ آلافٍ
بسه هزار سوار
مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ
از فرشتگان فروفرستادگان از عالم بالا و بعضى برآنند كه وعدهء نزول اين سه هزار فرشته در روز احد بوده به شرط صبر و تقوى چنانچه مىفرمايد
بَلى
ايجابست بعد از نفى يعنى مددگارى نمايد
إِنْ تَصْبِرُوا
اگر صبر كنيد در جنگ دشمن
وَ تَتَّقُوا
و بپرهيزيد از مخالفت قول پيغمبر عليه الصلاة و السلام كه در باب حرب گويد و اشهر بلكه اصح آنست كه صدر رسل روز بدر از حق سبحانه مدد طلبيد خداى تعالى فرشتگان فرستاد اوّل هزار فرشته پس از آن بسه هزار رسيد و آخر به پنج هزار چنانچه فرمود
وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ
و بيايند بشما دشمنان شما از خشمناكى كه مر ايشان راست يا بر فور بيايند و هيچ درنگ نكنند
هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ
اينست كه مددگارى مىكند شما را آفريدگار شما
بِخَمْسَةِ آلافٍ
به پنج هزار سوار
مِنَ الْمَلائِكَةِ
از فرشتگان
مُسَوِّمِينَ
نشانكنندگان مر اسپان خود را و اين عادت مستمره است ميان مبارزان كه روز حرب علامت بر خود يا بر مركب خود بندند و نشان ملائكه در آن روز آن بود كه صوف سرخ بر پيشانى و اذناب اسپان بسته بودند يا خود را نشان كرده بودند به عمامههاى سفيد و طرّهاى آن از ميان دو كتف فروگذاشته
وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ
و نگردانيد خدا آن امداد يا انزال يا آن عدد
إِلَّا بُشْرى لَكُمْ
مگر مژدگانى مر شما را به زودى فتح
وَ لِتَطْمَئِنَّ
و براى آنكه تا بيارامد
قُلُوبُكُمْ بِهِ
دلهاى شما بوعده نصرت
وَ مَا النَّصْرُ
و نيست يارى دادن
إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
مگر از نزديك خدا
الْعَزِيزِ
غالبى كه مغلوب نشود
الْحَكِيمِ
حاكمى كه نصرت و خذلان او بر مقتضاى حكمت باشد .