الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ
آنان كه ايشان از نماز خود بىخبرانند و غفلتورزندگان يعنى از ان حسابى نگيرند و جز بحضور مردم نگزارند مرا و آن است كه اهل نفاق در خلوت پرواى نماز ندارند و چون بصحبت رسند بشرائط و آداب مىگذارند بيت
كليد در دوزخ است آن نماز * كه در چشم مردم گزارى دراز
الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ
آنان كه ايشان ريا مىكنند در كردار خود به اميد ستايش مردم
وَ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ
و باز مىدارند مال زكات را يعنى به مستحقان نمىدهند و گفتهاند ماعون متاع خانه است كه مردمان يكديگر را بدان معونت كنند چون ديگ و كاسه و تبر و بيل و دلو و قولى آنست كه مراد از ماعون سه چيز است كه منع آن نشايد آب و آتش و نمك
سورة الكوثر
مكّيّة و هى ثلث آيات
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
در معالم آورده كه عاص بن وائل با پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم نزديك باب بنى سهم ملاقات كرد زمانى با هم سخن گفتند حضرت رسالتپناه عليه صلوات اللّه و سلامه بيرون رفت و عاص به مسجد درآمد جمعى از صناديد قريش كه در مسجد نشسته بودند از وى پرسيدند كه با كه سخن مىگفتى گفت با اين ابتر و عادت عرب آن بودى كه هرك را پسر نبودى او را ابتر گفتندى يعنى ازو عقب نخواهد ماند و در ان ايّام پسر آن حضرت ص طاهر نام كه از خديجه داشت درگذشته بود چون اين خبر به حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم رسيد دل مباركش اندوهناك گشت حق سبحانه براى تفريح دل آن حضرت ص و تسلّى خاطر مباركش اين سوره فرستاد كه
إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَرَ
عطا كرديم ترا بسيارى از خيرات و اين لفظ بر وزن فوعل است و كنايت است از كثرت يعنى عطا كرديم ترا خير بسيار و فرزند بسيار و علم و عملى بسيار و در عين المعانى آورده كه بسيارى امت و گفتهاند كثرت ذكر تو در زمين و آسمان يا كثرت معجزات يا كثرت دوستان و هواداران و اشهر آنست كه كوثر جوئيست در بهشت و در احاديث معراجيه آمده كه بالاى آسمان هفت جوئى ديدم و بر لب آن جوى خيمههائى بوده از ياقوت و لؤلؤ و زبرجد و مرغان سبز بر لب آن جوى ديدم از جبرئيل عليه السلام پرسيدم كه اين جوى چيست فرمود كه اين جوى كوثر است كه حق سبحانه به تو عطا فرمود و در معالم التنزيل از حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم نقل كرده كه گفت كوثر جوئى است در بهشت كنارهاى او از زر است و مجراى او بدر و ياقوت و خاك او خوشبوىتر از مشك و سفيدتر از برف و حديثى ديگر هست كه حوض من يعنى كوثر مسيرت او مدت يكماهه است آب او سفيدتر از شير و بوى او خوشتر از مشك و كوزهاى او مانند ستارگان آسمان هر كه از ان حوض آب خورد هرگز تشنه نشود و صاحب تاويلات فرموده كه كوثر معرفت كثرت است به وحدت و شهود وحدت در عين كثرت و اين نهريست در بوستان معرفت كه هر كه از ان سيراب شد ابدا از تشنگى جهالت ايمن است و اين معنى خاصه حضرت نبى عليه الصلاة و السلام و اكمل اولياى امت اوست
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَرْ
پس بگذار نماز براى پروردگار خود خالص از براى رضاى او و شتر قربانى كن براى وى بخلاف مشركان كه براى بتان قربان مىكنند يا دست راست بر چپ نه در نماز نزديك نحر و آن موضع قلاده است از سينه و گفتهاند مراد نماز عيد است و قربان كردن بعد از ان
إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
به درستى كه دشمن تو عاص ابن وائل اوست دمبريده و منقطع از خير و بىنسل و ذرّيت اما ترا ذريت بسيار است و آبار فضل بىشمار و حسن صيت و اشتهار تا قيامت باقى خواهد بود بيت
آثار اقتدار تو تا حشر متصل * خصم سياه روى تو بىحاصل و خجل .