الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ
آن بارى كه گران ساخت پشت ترا كه آن اندوه كفار بود و اصرار ايشان بر كفر و تعرض آن حضرت ص و گفتهاند مراد غم گناه امت است كه بدان گرانبار بودى آن را برگرفتيم و شفاعت ترا درباره ايشان قبول فرموديم
وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ
و برداشتيم براى اظهار قدر تو ذكر ترا به نبوت و رسالت و خاتميت يا بهآنكه نام ترا قرين نام خود ساختيم در اذان و اقامت و تشهد و خطبه تا چون مرا ياد كنند ترا هم ياد كنند يا خود بر تو سلام فرستاديم و ديگران را امر كرديم بدرود دادن بر تو ذو النون مصرى قدس سره فرمود كه رفعت ذكر اشارت به آن است كه همه انبياء ع بر حوالى عرش جولان مىنمودند و طائر همت آن حضرت ص بالاى عرش پرواز مىكرد قطعه
سيمرغ فهم هيچكس از انبياء نرفت * آنجا كه تو ببال كرامت پريده
هر يك به قدر خويش به جائى رسيدهاند * آنجا كه جاى نيست تو آنجا رسيده اى
محمد ص صبر كن
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
پس به درستى كه با دشوارى در دنيا آسانى است در آخرت
إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
به درستى كه با دشوارى كه در مكه ترا هست آسانى بود در مدينه و در موضح آورده كه با عسرى كه در مدينه باشد يسرى است در بهشت
فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ
پس چون فارغ شوى از تبليغ رسالت پس رنج كش در مراسم عبادت يا چون از نماز فارغ گردى جهد كن در دعا يا چون از گذارش احكام فراغت يا بى به استغفار اوزار امت مشغول شو در سفر تاسع از فتوحات مىآورد كه شيخ ما ابو مدين قدس سره در تاويل اين آيت فرمود كه چون فارغ شوى از مشاهده اكوان نصب كن دل خود را براى مشاهده جمال رحمن
وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ
و به دعاى پروردگار خود پس رغبت كن در همه وقت و هر چه خواهى ازو بخواه كه قادر بر اسعاف حاجات و انجاح مرادات جز حضرت او نيست و سخن تو بر درگاه قرب مقبول است و دعوات طيبات تو در محل قبول بيت
چو مقصود كون و مكان بود تست * خدا مىدهد آنچه مقصود تست
سورة التّين
مكّيّة و هى ثمان آيات
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ
سوگند به انجير و بزيتون در انوار آورده كه تخصيص اين دو ميوه جهت آنست كه انجير ميوه پاك است و بىفضله و غذاى لطيف سريع الهضم و دواى شريف كثير النفع ملين طبع محلل بلغم مطهر كليتين دافع ريگ مثانه مفتّح سده جگر و سپرز و مسمّن بدن و در خبر آمده كه بواسير را قطع كند و نقرس را فائده دهد و زيتون ميوه است و نان خورش و دوا و روغنى دارد بسيار نفع و گفتهاند كه مراد از انجير و زيتون مثبت ايشان است و آن دو كوه است در ارض مقدس يكى طور زيتا و ديگرى كوه تينا كه يكى معبد يكى از انبياء ع بوده يا دو مسجد دمشق و بيت المقدس است و در معالم فرموده كه تين مسجد اصحاب كهف و زيتون مسجد ايليا و در تبيان گفتهاند كه جبل جودى و جبل بيت المقدس است كه حق سبحانه بدان قسم ياد مىكند
وَ طُورِ سِينِينَ
و سوگند بطور سينا يعنى زمينى كه محل مناجات حضرت كليم عليه و على نبينا صلوات اللّه و سلامه
وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ
و قسم بدين شهر اماندهنده يعنى مكه معظمه كه مولد مبارك سيّد عالم است صلى اللّه عليه و سلّم و در بحر الحقائق آورده كه قسم است به زبان اهل بشارت بشجره تينيه قلبيه كه مثمر ثمره علوم دينيّه است و شجره زيتونه مباركه سرّيه كه روشنىبخش مصباح دل است و طور سينين روح معلّى است كه بتجلى الهى مجلا است و بلد امين خفى كه محل امنوامان است از هجوم آفات تعلقات اكوان جواب قسم اين است كه -