فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى
پس ساخت آن گياه رسته را بعد از سبزى او خشك پژمرده سياه و تيره محققان از مضمون اين آيت فهم كردهاند كه چراگاه متمتعان دنيا است گرچه اوّل تازه و سيراب و خرم نمايد اما اندك وقتى را بسبب هيوب باد خزان حوادث تيره و بىطراوت خواهد بود قطعه
اگرچه خرّم و تازه است گلشن دنيا * ولى به نكبت باد خزان نمىارزد
بگرده خور و قرص قمر ز جاى مرو * كه خوان چرخ به يك تاى نان نمىارزد
آوردهاند كه چون جبرائيل عليه السلام بآيتى يا سوره از قرآن نازل شدى و بخواندى حضرت رسالتپناه عليه الصلاة و السلام همان را خواندن آغاز فرمودى و هنوز جبرئيل عليه السلام به آخر نرسيده كه آن حضرت ص از اوّل تلاوت كردى به سبب آنكه مبادا فراموش كند حق سبحانه آيت فرستاد كه
سَنُقْرِئُكَ
زود باشد كه بر تو خوانيم قرآن را يعنى جبرئيل ع بامر ما بر تو خواند
فَلا تَنْسى
پس تو فراموش نكنى آن را از قوت حفظى كه بر تو ارزانى داشتهايم با آنكه تو امّى تا حفظ اين همه سور و آيات به مثابه نشانه ديگر را باشد به رسالت تو درين آيت بشارت است مر آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم را كه هر چه بر تو خوانيم فراموش نخواهى كرد كه جبرئيل بفرمان ما در درس تو خواهد بود چنان كه در اخبار آمده كه به ماه رمضان مبارك در هر سالى نازل شدى و قرآن را با پيغمبر تلاوت نمودى و در سال آخر كه آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم از دنيا رحلت فرمود دو نوبت آمد و قرآن را تلاوت كردند آن حضرت ص با صحابه رض و اهل خود فرمود كه اجلم نزديك است كه درين ماه رمضان جبرئيل ع دو نوبت آمده و قرآن را ختم كرديم و هر سال يك نوبت نازل مىشد همچنان بود كه آن حضرت ص فرمود
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
مگر آنچه خدا خواهد كه فراموش كنى بر ان وجه كه تلاوت او منسوخ گردد و حق سبحانه از صحف و صدور محو كند
إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ
به درستى كه خداى داند آشكارا از احوال خلق
وَ ما يَخْفى
و آنچه پنهان است از اطوار ايشان
وَ نُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرى
و آسان گردانيم و توفيق دهيم ترا براى سلوك طريق آسان در حفظ وحى يا راه نمائيم ترا بشريعت آسان
فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى
پس پند ده به قرآن به درستى كه سود دارد پند دادن مؤمنان را و گفتهاند اگر سود كند و اگر نكند يعنى تو پند دادن فرومگذار اگر كسى بدان منتفع شود و اگر نشود بيت
من آنچه شرط بلاغست با تو مىگويم * تو خواه از سخنم پند گير و خواه ملال
سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى
زود باشد كه پند پذيرد كسى كه بترسد از خداى
وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى
و پهلو تهى كند از مواعظ بدبختترين يعنى كافر كه از فاسق شقىتر است
الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى
آنكه درآيد به آتش بزرگتر يعنى در آتش دركه جهنّم كه آتش آن از آتش دركات ديگر تيزتر و سوزندهتر است و در حديث آمده كه اين آتش شما يعنى آتش دنيا جزوى است از هفتاد جزو آتش جهنّم و گفتهاند نار كبرى در طبقه سفلىست كه جاى آل فرعون و منافقان و منكران مائده عيسى عليه السلام باشد و نار صغرى در طبقه عليا كه جاى گنهكاران امّت مصطفى صلى اللّه عليه و سلّم است
ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيها وَ لا يَحْيى
پس آن بدبختترين نميرد در آن نار كبرى تا بياسايد و نه زنده باشد زندگى كه از ان راحت يابد -
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى
به درستى كه رستگارى يافت آنكه پاك شد از كفر و معصيت .