يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ
روز كه ياد آرد انسان
ما سَعى
آنچه سعى كرده باشد در عمل آن يعنى همه را نوشته بدست او دهند تا بخواند
وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ
و ظاهر گردانيده شود دوزخ
لِمَنْ يَرى
مر كسى را كه بيند يعنى آشكارا شود وجهى كه هر كه اهل رويت باشد بيند
فَأَمَّا مَنْ طَغى
پس هر كه از حد برده باشد و نگرويده
وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا
و برگزيده زندگانى دنيا را يعنى سلوك سبيل آخرت فراموش كرده و كار او نساخته
فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى
پس به درستى كه دوزخ همين جاى آرام او است
وَ أَمَّا مَنْ خافَ
و اما هر كس كه ترسيده باشد
مَقامَ رَبِّهِ
از ايستادن خود نزد پروردگار خود يعنى در موقف عتاب و عرض
وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى
و بازداشته نفس خود را از آرزوى او يعنى از متمناى حرام و ناشايسته
فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى
پس به درستى كه بهشت همان آرامجاى اوست در فصول آورده كه اين آيت در شان كسى است كه قصد معصيتى كند در خلوت و بر ان قادر بود و خلاف نفس نموده از خداى تعالى بترسد و از ان عمل دست بازدارد نظم
گر نفسى نفس بفرمان تست * در كفش آور كه بهشت آن تست
نفس كشد هر نفسى سوى پست * هر كه خلافش نفسى زد برست
يَسْئَلُونَكَ
مىپرسند ترا اى محمد صلى اللّه عليه و سلّم
عَنِ السَّاعَةِ
از روز رستخيز و مىگويند
أَيَّانَ مُرْساها
كى باشد اقامت آن روز و در چه زمان بيايد
فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها
در چه چيزى تو از ياد كردن آن عائشه رضى اللّه عنها فرمود كه حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم كه وقت آن از خداى بپرسد حق سبحانه فرمود كه تو از دانستن قيامت بر چه چيزى يعنى علم آن حق تو نيست زينهار تا نپرسى
إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها
بسوى پروردگار تست منتهاى علم قيامت يعنى كس را خبر ندهد چه اطلاع بر آن خاصه حضرت او است -
إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشاها
جز اين نيست كه تو بيمكننده هرك را بترسد از قيامت
كَأَنَّهُمْ
گويا كه كفّار مكّه
يَوْمَ يَرَوْنَها
روز كه ببينند قيامت را كه از آمدن آن مىپرسند
لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً
درنگ نكردهاند در دنيا يا در قبر مگر شبانگاه روزى
أَوْ ضُحاها
يا چاشت آن روز كه عشيه آن مذكور شد يعنى از هول آن روز مدّت زندگانى خود را فراموش كنند و چنان پندارند كه نبودهاند در دنيا مگر چاشتگاهى يا شبانگاهى .