فَعَصى
پس عاصى شد
فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ
فرعون در ان پيغمبر و اجابت دعوت او نكرد
فَأَخَذْناهُ
پس گرفتيم او را
أَخْذاً وَبِيلًا
گرفتنى سخت يعنى به آبش غرق كرديم و از راه آب به آتش برديم تهديد كفار قريش درين آيت مندرج است
فَكَيْفَ تَتَّقُونَ
پس چگونه نگهداريد اى مشركان نفسهاى خود را
إِنْ كَفَرْتُمْ
اگر بمانيد بكفر خود
يَوْماً
از عذاب روزى كه هول آن
يَجْعَلُ الْوِلْدانَ
گرداند كودكان را
شِيباً
پيران يعنى موى سر ايشان را سفيد سازد مراد كثرت هموم و غموم است چه بسيارى اندوه آدمى را زود پير گرداند و مىشايد كه مبالغه باشد در درازى آن روز
السَّماءُ
آسمان
مُنْفَطِرٌ بِهِ
شكافته شود به سختى و هيبت آن روز
كانَ وَعْدُهُ
هست وعده خداى تعالى بحدوث اين وقائع و وقوع اين حوادث
مَفْعُولًا
بودنى
إِنَّ هذِهِ
به درستى كه اين آيتها
تَذْكِرَةٌ
پندى و عبرتى است
فَمَنْ شاءَ
پس هر كه خواهد
اتَّخَذَ
فراگيرد
إِلى رَبِّهِ
بقرب آفريدگار خود
سَبِيلًا
راهى بدين موعظه آوردهاند كه بعد از نزول آيت قم الليل الا قليلا حضرت رسول صلى اللّه عليه و سلّم و صحابه رض شبها برخاستندى و چون مقادير نصف و كمتر از ان و بيشتر از ان مشتبه بودى از خوف آنكه محافظت قدر واجب مرعى نبوده باشد تا روز نماز گزاردندى تا به حدى كه قدم مبارك آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم ورم كرد و نحافت بر جسد همايونش غالب شد و منكران خداى امّا هذا فقد شقى فى ربه درافكندند حق سبحانه تعالى بعد از يك سال آن بار گران از مؤمنان برداشته آيت فرستاد كه
إِنَّ رَبَّكَ
به درستى كه پروردگار تو
يَعْلَمُ
مىداند
أَنَّكَ تَقُومُ
آنكه تو برمىخيزى در شب براى نماز
أَدْنى
كمتر
مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ
از چاردانگ شب
وَ نِصْفَهُ
و نماز مىگذارى نيمه شب
وَ ثُلُثَهُ
و سه يكى از وى
وَ طائِفَةٌ
و برمىخيزند به همين منوال گروهى
مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ
از آنان كه با تواند از اصحاب تو
وَ اللَّهُ
و خداى تعالى
يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ
اندازه مىكند شب و روز را او مىداند مقادير ساعات آن و علم او محيط است بقيام تو هر شب بدين مقدارها
عَلِمَ
داند خداى
أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ
آنكه طاقت نداريد تقدير اوقات را و نگاه نمىتوانيد داشت -
فَتابَ عَلَيْكُمْ
پس بازگشت بشما بعفو و تخفيف در رخصت فرمود در ترك قيام مقدر
فَاقْرَؤُا
پس بخوانيد
ما تَيَسَّرَ
آنچه آسان بود
مِنَ الْقُرْآنِ
از قرآن مراد آنست كه بگذاريد آنچه ميسر شود شما را از نماز شب
عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ
داند خداى تعالى آنكه باشند
مِنْكُمْ
از شما .