إِنَّ لَكَ
به درستى كه مر ترا
فِي النَّهارِ
در روز
سَبْحاً طَوِيلًا
آمد و شد دراز است يعنى تصرف در امور خلق و اشتغال به دعوت ايشان پس در شبها توجه به اداى تهجد اولى باشد
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ
و ياد كن نام پروردگار خود را به اسماى حسنى او را بخوان
وَ تَبَتَّلْ
و بريده شو از خلق و توجه كن
إِلَيْهِ
بسوى او به عبادت
تَبْتِيلًا
بريدنى كامل يعنى نفس خود را از انديشه ما سوى اللّه مجرد ساز و به همگى روى به دو آر فرد
دل درو بند به غيرش بگسل * هر چه جز اوست برون كن از دل
رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ
بدل است از
رَبِّكَ
يعنى ياد كن نام پروردگار خود را كه خداوند مشرق و مغرب است
لا إِلهَ
هيچ معبودى نيست سزاوار عبادت
إِلَّا هُوَ
مگر وى
فَاتَّخِذْهُ
پس فراگير او را
وَكِيلًا
كارساز خود و مهمات با او گذارد
وَ اصْبِرْ
و صبر كن
عَلى ما يَقُولُونَ
بر آنچه مىگويند كفار و مكذبان از خرافات و هزليات
وَ اهْجُرْهُمْ
و ببر از ايشان
هَجْراً جَمِيلًا
بريدنى نيكو يعنى در مقام انتقام مباش و نصيحت از ايشان باز مگير اين حكم به آيت قتال منسوخ است
وَ ذَرْنِي وَ الْمُكَذِّبِينَ
و بگذار مرا با مكذبان
أُولِي النَّعْمَةِ
خداوندان تنعم يعنى كار صناديد قريش با من گذار
وَ مَهِّلْهُمْ
و مهلت ده ايشان را
قَلِيلًا
مهلتى اندك يعنى در اندك زمانى مكافات و هم ايشان را بر تكذيب امام زاهد رح آوردهاند كه ميان نزول اين آيت و حرب بدر و هلاكت سرداران عرب نبوده مگر اندك وقتى
إِنَّ لَدَيْنا
به درستى كه نزديك ما است در آخرت براى دشمنان دين
أَنْكالًا
بندهاى گران كه بدان مقيد شوند
وَ جَحِيماً
و آتشى بزرگ افروخته كه در ان بسوزند
وَ طَعاماً ذا غُصَّةٍ
و خوردنى با صفت در گلوگرفتنى يعنى در حلق گيرد چون ضريع و زقوم
وَ عَذاباً أَلِيماً
و عذابى دردناك غير ازينها كه كنه آن را نشناسد مگر خداى تعالى در لباب آورده كه بعد از نزول اين آيت حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم بىهوش شده بيفتاد و گفت كه اين وعدهها راست شود
يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ
روز كه به لرزه درآيد زمين
وَ الْجِبالُ
و بجنبد كوهها
وَ كانَتِ الْجِبالُ
و گردند كوههاى با عظمت
كَثِيباً
تلهاى ريگ
مَهِيلًا
پراگنده يعنى كوههاى سخت چون ريگ روان شوند از هيبت آن روز
إِنَّا أَرْسَلْنا
به درستى كه فرستاديم ما
إِلَيْكُمْ
بسوى شما اى اهل مكّه
رَسُولًا
پيغمبرى يعنى محمد صلى اللّه عليه و سلّم
شاهِداً عَلَيْكُمْ
گواه بر اقوال و افعال شما يعنى در قيامت گواهى دهد بر اجابت دعوت او و امتناع از ان
كَما أَرْسَلْنا
همچنانكه فرستاديم
إِلى فِرْعَوْنَ رَسُولًا
بسوى فرعون رسولى يعنى موسى عليه السلام را .