كَلَّا
نه اين چنين است كافران را در بهشت راه نيست
إِنَّا خَلَقْناهُمْ
به درستى كه ما آفريدهايم ايشان را
مِمَّا يَعْلَمُونَ
از آنچه مىدانند يعنى نطفهء آلوده كه آن را كه به هيچ نوع با عالم قدس مناسبتى نيست پس اگر كسى از لوث كدورات صافى نگردد و با اخلاق ملكى متخلق نشود استعداد دخول جنّت نخواهد داشت
فَلا
پس نه چنان است كه كفار مىگويند
أُقْسِمُ
سوگند مىخورم
بِرَبِّ الْمَشارِقِ
به آفريدگار مشرقها كه آفتاب دارد و در سالى هر روز از نقطهء ديگر طلوع مىنمايد
وَ الْمَغارِبِ
و به خداوند مغربها كه آفتاب را هست و بهر روز از نقطهء ديگر غروب مىكند و گفتهاند مراد مشارق و مغارب نجوم است چه هر يك از ايشان را محل شرق و غرب از دائرهء افق نقطهء ديگر است و بر هر تقدير حق سبحانه قسم ياد مىكند
إِنَّا لَقادِرُونَ
به درستى كه ما توانائيم
عَلى أَنْ نُبَدِّلَ
بر آنكه بدل كنم يعنى اين مشركان را هلاك سازيم و بدل آريم از ايشان خلقى
خَيْراً مِنْهُمْ
بهتر از ايشان و فرمانبردارتر
وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ
و نيستيم ما مسبوقشدگان يعنى كسى بر ما پيشى نتواند گرفت اگر ارادهء امرى كنيم ما را مغلوب نتواند ساخت در اظهار آن
فَذَرْهُمْ
پس دست بدار از ايشان
يَخُوضُوا
تا شروع كنند در باطلها
وَ يَلْعَبُوا
و ببازى مشغول شوند در دنيا
حَتَّى يُلاقُوا
تا وقتى كه ملاقات كنند
يَوْمَهُمُ
روز خود را
الَّذِي يُوعَدُونَ
آن روز كه وعده داده شدهاند بدان روز كه بدرست يا قيامت حكم اين آيت به آيت قتال رقم نسخ يافته
يَوْمَ يَخْرُجُونَ
روز كه بيرون آيند ايشان
مِنَ الْأَجْداثِ
از گورها
سِراعاً
شتابندگان به اجابت دعوت اسرافيل ع
كَأَنَّهُمْ
گويا كه ايشان
إِلى نُصُبٍ
بسوى علمى كه بر پا كرده شده
يُوفِضُونَ
مىشتابند چنانچه سپاه پراگنده كه علم خود قائم بينند و بجانب و شتابكنان روند
خاشِعَةً
فروتن و ذليل
أَبْصارُهُمْ
ديدههاى ايشان يعنى خداوندان ديدههاى سر در پيش افگنده
تَرْهَقُهُمْ
بپوشند ايشان را يعنى فروگيرد آنان را
ذِلَّةٌ
خوارى و نگونسارى
ذلِكَ
اين است
الْيَوْمُ الَّذِي
آن روزى كه در دنيا
كانُوا يُوعَدُونَ
بودند كه بدان ايشان وعده كرده مىشدند .